25 Eylül 1997 sabahı, Ürdün’ün başkenti Amman’da bölge tarihinin en sansasyonel istihbarat operasyonlarından biri gerçekleşti. İsrail dış istihbarat servisi Mossad, Hamas’ın Siyasi Büro Şefi Halid Meşal’i, Ürdün ülke sınırları içerisinde ortadan kaldırmak için gizli bir operasyon başlattı. Dönemin İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun bizzat onayladığı bu suikast planı, sadece bir lideri hedef almıyor, aynı zamanda bölgedeki dengeleri de sarsmayı amaçlıyordu.

Tarihsel bağlam incelendiğinde, bu operasyonun zamanlaması oldukça dikkat çekicidir. İsrail ve Ürdün, bu olaydan üç yıl önce yani 1994 yılında Wadi Araba Barış Antlaşması’nı imzalamıştı. ​Dolayısıyla, Amman’ın merkezinde gerçekleştirilecek bir operasyon sadece bir suikast olmaktan öte, iki ülke arasındaki diplomatik barış zeminine vurulmuş ağır bir darbe niteliği taşıyordu. Ancak Mossad’ın planladığı bu suikast istihbarat tarihine kusursuz bir operasyon olarak geçmek yerine, İsrail adına küresel bir diplomatik krize dönüşecekti.

Hedefteki İsim: Halid Meşal Kimdir ve Neden Hedef Seçildi?

​Mossad’ın Amman’ın göbeğinde böyle riskli bir operasyona girişmesinin arkasındaki ana neden, Halid Meşal’in Hamas içerisindeki stratejik ağırlığıydı. 1956 Ramallah doğumlu olan ve gençlik yıllarında Kuveyt Üniversitesi’nde Fizik eğitimi alan Meşal, örgütün askeri kanadından ziyade siyasi ve entelektüel aklını temsil ediyordu. 1987’de Hamas’ın kurulmasıyla birlikte hareketin dış ilişkiler ve finans ağlarını yöneten Meşal, 1996 yılında örgütün Siyasi Büro Şefi seçilerek uluslararası alandaki en yetkili diplomatik yüzü haline geldi.

Peki, İsrail neden özellikle Meşal’i hedef seçmişti? O dönem Hamas’ın kurucusu Şeyh Ahmed Yasin İsrail hapishanesindeydi. Böyle bir atmosferde Halid Meşal; hareketin dış dünyayla bağını kuran ve stratejik kararları alan “küresel beyni” konumundaydı. Mossad, Meşal’i ortadan kaldırarak örgütü uluslararası arenada lidersiz bırakmayı amaçlıyordu. Dolayısıyla 25 Eylül sabahı Amman sokaklarında yürüyen kişi, İsrail için sıradan bir figür değildi.

Görünürde Kusursuz Planın Çöküşü: Kulağa Püskürtülen Zehir

Mossad’ın Halid Meşal suikastı için hazırladığı strateji, iz bırakmamak üzerine kuruluydu. Bu yüzden kimyasal silah tercih edildi. Tercih edilen madde, solunum merkezini yavaşça felç eden ve vücutta doğal bir beyin kanaması veya uykuda ölüm süsü veren fentanil türevi ölümcül bir toksindi. Plana göre, Meşal’e sokakta yaklaşılacak, zehir kulak arkasına püskürtülecek ve Meşal 48 saat içinde hiçbir iz bırakmadan hayatını kaybedecekti.

Saldırıyı gerçekleştirecek ajanlar ise sahte Kanada pasaportları kullanan ve turist kılığında Ürdün’e giriş yapan Mossad ajanlarıydı.

25 Eylül sabahı Halid Meşal, Amman’daki ofisinin önünde aracından indiği sırada Kanadalı turist kılığındaki ajanlar arkasından yaklaştı. Ajanlardan biri, elindeki özel cihazla zehirli sıvıyı Meşal’in kulağına püskürtmeyi başardı. İlk bakışta operasyon başarıyla tamamlanmış gibi görünüyordu; Meşal acı içinde sarsılmış ancak ne olduğunu tam olarak anlayamamıştı. Mossad ajanları ise hızla olay yerinden uzaklaşmaya başladı. 

Amman Sokaklarında Kovalamaca ve Mossad Ajanlarının Yakalanması

Operasyonun kırılma anı, Halid Meşal’in korumasının sergilediği refleksti. Durumdan şüphelenen koruması, kaçmaya çalışan sahte Kanada pasaportlu turistlerin peşine düştü. Amman sokaklarında başlayan ve kilometrelerce süren bu kovalamaca, titizlikle planlanan bir istihbarat operasyonunu bir anda kamuoyunun gözü önünde yaşanan bir arbedeye dönüştürdü.

Kaçan iki Mossad ajanı yakalandı. Çıkan fiziksel çatışmada iki fail etkisiz hale getirilerek teslim edildi. Ajanların üzerinde bulunan sahte Kanada pasaportları, krizin boyutunu uluslararası arenaya taşıdı. Ürdün istihbaratı yakalanan şahısların alelade birer turist değil, Mossad’ın en seçkin birimlerine mensup ajanlar olduğunu tespit etti.

Kral Hüseyin’in Siyasi Resti ve Halid Meşal’i Kurtaran Panzehir

Saldırının hemen ardından Halid Meşal’in durumu hızla kötüleşti. Hastaneye kaldırılan Meşal, fentanil zehrinin etkisiyle komaya girdi ve solunum cihazına bağlandı. Ürdün doktorları, bu toksinin ne olduğunu çözemedikleri için tıbbi müdahale yetersiz kalıyordu. Olayın vahametini ve kendi topraklarında gerçekleştirilen bu egemenlik ihlalini öğrenen Ürdün Kralı Hüseyin, İsrail’e tarihi bir rest çekti. 

Kral Hüseyin, dönemin ABD Başkanı Bill Clinton’ı doğrudan arayarak şu net mesajı iletti:

“Eğer Halid Meşal ölürse, elimizdeki Mossad ajanları Amman meydanında halkın gözü önünde idam edilir ve İsrail ile yapılan 1994 Wadi Araba Barış Antlaşması derhal fesh edilir.”

Bu tehdit, ​Beyaz Saray’ı radikal bir müdahaleye mecbur bıraktı. Bill Clinton, bölgedeki barış sürecinin tamamen yok olmasını engellemek adına Tel Aviv’e, özellikle de Başbakan Benjamin Netanyahu’ya yönelik ağır bir siyasi baskı uyguladı. 

Netanyahu, uluslararası yalnızlaşmaktan kaçınmak ve ajanlarını kurtarmak amacıyla, panzehiri Amman’a göndermek zorunda kaldı. Panzehirin hastaneye ulaşması ve Meşal’e enjekte edilmesiyle birlikte, Hamas lideri günler süren  komadan nihayetinde uyandı.

Operasyonun Ters Tepmesi: Şeyh Ahmed Yasin’in Hapisten Çıkış Süreci

Mossad Amman operasyonu 1997, sadece panzehirin teslim edilmesiyle sınırlı kalmayan bir diplomatik tavize dönüştü. Kral Hüseyin, elindeki esir Mossad ajanlarını bırakmak için İsrail’den çok daha büyük bir bedel talep etti. Yapılan müzakereler sonucunda İsrail, hapishanede tuttuğu en önemli Filistinlileri serbest bırakmaya zorlandı.

Bu müzakerelerin en tarihi sonucu, Hamas’ın kurucusu ve ruhani lideri olan Şeyh Ahmed Yasin’in serbest bırakılması oldu. İsrail hapishanelerinde müebbet hapse mahkum edilen Şeyh Ahmed Yasin, suikast fiyaskosu sayesinde serbest bırakıldı. Bununla da kalınmadı; onlarca Ürdünlü ve Filistinli mahkum da ajanların iadesi karşılığında özgürlüğüne kavuştu. Mossad, Hamas’ın yükselen liderini ortadan kaldırmak isterken, organizasyonun hem kurucu liderini hapisten çıkarmış hem de hedef aldığı aktörü küresel bir sembol haline getirmişti.      

Başarısız Suikastın Hamas’ın Yükselişine Etkisi

1997 yılında yaşanan Halid Meşal suikast girişimi, istihbarat literatüründe taktiksel seviyede ne kadar profesyonel planlanırsa planlansın, stratejik ve diplomatik vizyondan yoksun operasyonların nasıl büyük bir bozguna dönüşebileceğinin en somut örneğidir. İsrail, bu operasyonla birlikte askeri ve istihbarat imajına ağır bir darbe almıştır.

Diğer taraftan bakılacak olursa bu başarısız suikast, Halid Meşal’i Filistin direniş hareketi içerisinde efsaneleştirdi. Hamas, hem Şeyh Ahmed Yasin’in geri dönüşüyle manevi bir güç kazandı hem de Meşal’in küresel medyadaki görünürlüğü sayesinde siyasi imajını arttırdı.

Sonuç olarak, 1997’de Amman sokaklarında püskürtülen o zehir, Halid Meşal’i ortadan kaldırmaya yetmediği gibi, bölgenin siyasi haritasında Hamas’ın kalıcı bir aktör olarak kalmasının önünü açtı.

The post İstihbarat Tarihinde Bir Dönüm Noktası: 1997 Halid Meşal Suikasti first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Faysal bin Abdülaziz, 1906 yılının Kasım ayında Riyad’da doğdu. Suudi Arabistan’ın kurucusu Kral Abdülaziz bin Suud’un üçüncü oğluydu. Küçük yaşta annesini kaybetti ve anne tarafından dedesi olan Abdullah bin Abdüllatif’in tarafından büyütülüp, hafızlığını, geleneksel eğitimini, İslam hukuku ve doktrinleri üzerine eğitim çalışmalarını dokuz yaşında tamamlamıştır. Babası, onu askeri ve siyasi açıdan gelişmesini desteklemiş ve Faysal genç yaşta babasını uluslararası toplantılarda temsil etmek üzere seçilmiştir. ¹

Siyasi Kariyeri ve Veliahtlık Dönemi

Faysal, babasının hükümdarlığı sırasında etkili bir kraliyet mensubu olarak öne çıkmıştır. 1926’dan 1932’ye kadar Hicaz valisi olarak görev yaptı. 1930’dan itibaren Suudi dışişleri Bakanı 1954’ten ölümüne kadar da hariç başbakan olarak görev yapmıştır. Tahta çıkmadan önce 9 Kasım 1953 – 2 Kasım 1964’e kadar Suudi Arabistan veliaht prensi olarak görev yapmıştır. ²

Suudi Arabistan Krallığı’nın İlanı ve Veliahtlık Dönemi İcraatları

23 Eylül 1932’de Mekke‘deki El-Hamidiye Sarayı’nda ‘Hicaz ve Necid Krallığı’nın adını Suudi Arabistan Krallığı olarak değiştiren kraliyet kararnamesini okuyarak babası adına Suudi Arabistan’ın kuruluşunu resmen ilan etti.

Faysal, Veliaht prens olarak görev yaptığı zaman diliminde 1958 yılında Ekonomik Kalkınma Komitesi’ni kurmuş,
1961 yılında Medine İslam Üniversitesi’nin kurulmasına öncülük etmiştir. 1962 yılında dünya çapında bir hayır kurumu olan Dünya İslam Birliği’nin kurulmasına yardımcı olmuştur. 1963 yılında ülkenin ilk televizyon kanalı olan Es-Suudiyye‘yi kurduttu. Yine bu dönemde Saudi B. Group’u Mescid-i Haram‘ı genişletmekle görevlendirmişti. Bu aşamada çevredeki yollar geliştirildi ve meydanlar oluşturuldu.
1965 yılında Dünya İslam Birliği Makam-ı İbrahim’i yenilemeyi ve makamı gümüş kapaklı kristal bir sütunun içine yerleştirmeyi planlamıştır. Faysal bu talebi kabul etmiş ve hemen uygulanması için emir yayınlamıştır.
Dünyanın her bir köşesinden gelen müslümanların ihtiyaçlarını karşılamak ve özel olarak ilgilenmiş ve farklı coğrafyalaralardan Müslümanları tanıma ve sorunları hakkında bilgi sahibi olma fırsatına sahip olmuştur. Bu kişilerin arasında Muhammed Esed ve Malcolm X gibi tanınmış kişiler de vardı. Mescid-i Nebevî için ise hacı sayısındaki artış nedeniyle mescidin batısına ibadet alanları inşa edilmesi emrini vermiştir. İbadet alanı 1973 yılında inşa edilmiş ve ikinci Suudi genişlemesine kadar ayakta kalmıştır. Saudi B. Group 1964 yılında ise Kubbetü’s Sahra‘da restorasyon çalışmaları yapmak üzere Kudüs’e gönderilmiştir.

Krallık Dönemi, Resmi Semboller ve İç Politika Reformları

1964 yılında Suudi Arabistan kralı olmuş ve kısa bir süre sonra yaptığı bir konuşmada şöyle demiştir:

“Kardeşlerim, beni hem kardeş hem de hizmetkar olarak görmenizi rica ediyorum. ‘Hükümranlık’ sadece Allah’a mahsustur ve ‘taht’ göklerin ve yerin tahtadır.’’ ³

Suudi Arabistan bayrağı 1902’den beri kullanılmasına rağmen 15 Mart 1973’te kendisi tarafından resmîleştirilmiştir. Aynı zamanda iktidarı’nın ilk yıllarında tüm Suudi prenslerin çocuklarını yurtdışına göndermek yerine ülke içinde okutmaları gerektiğine dair bir ferman yayınlamıştır. Bu karar, üst sınıf ailelerin oğullarını krallıkta okumaları için geri getirmelerine de sebep olmuştur. 1970 yılında Adalet Bakanlığı’nı kurmuş ve ülkenin ekonomik kalkınması için ilk ‘beş yıllık plan’ı başlatmıştır. Gerçekleştirdiği sosyal değişimlerden hoşnutsuzluk duyulsa da, Suudi Arabistan’ı modernleştiren politikaları, kutsal şehirler Mekke ile Medine’ye yönetmesi, siyonizmin sağlam bir muhalifi olarak tanınması ve ülkenin hızla yükselen mali gücü nedeniyle Arap dünyası Faysal‘a saygı duymaya başlamıştır.

İslam Birliği Politikası ve Mescid-i Aksa Yangını

Dünya petrol rezervlerinin üçte ikisini ellerinde bulunduran 13 ülkenin bir araya gelerek oluşturduğu Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC)’nün kurucuları arasında yer alan Faysal bin Abdülaziz, Arap Milliyetçiliği yerine İslam Birliğini savunan bir politika izlemiştir. Altı Gün Savaşları olarak bilinen 1967 Arap-İsrail savaşında Arap İttifakının yenilmesi ve işgalin genişlemesi onun için en büyük sorunlardan biriydi. Bu sorunun zirve noktası ise 21 Ağustos 1969 günü Avustralya asıllı fanatik Yahudi Michael Dennis Rohan’ın Mescid-i Aksa içinde bulunan Kıble Mescidini ateşe vermesi oldu. Yangında Selahattin Eyyubi’nin Kudüs’ü kurtardıktan sonra Kıble Mescidi’ne yerleştirdiği ahşap minber yandı ve mescitte ağır hasar oluştu. Bu olay üzerine harekete geçen Kral Faysal, Suudi Arabistan liderliğinde İslam Konferansı Örgütü’nün kurulmasına önderlik etti.

O günlerde yaptığı bir konuşmada:

“Mukaddes Kuds-ü Şerif sizi çağırıyor. Mescid-i Aksa içinde bulunduğu zorluklardan kendisini kurtarmanız için bekliyor. Neden korkuyoruz? Bizi durduran nedir? Ölümden mi korkuyoruz? Allah yolunda cihat ederek ölmekten şerefli ve daha faziletli ölüm var mıdır? Ey Müslüman kardeşlerim, bizler bir dirilişi arzuluyoruz. Onun adı İslam’dır. Ne ayrılıkçı ne kavmiyetçi ne de mezhepçi bir diriliş… Adı cihat olan Allah yolunda bir davanın dirilişi. Rabbime beni O’nun yolunda şehit olanlardan kılması için yalvarıyorum. Eğer bana Mukaddes beldemizin uğrunda cihat etmeyi nasip etmeyecek ve onun kurtulduğunu bana göstermeyecekse beni bu dünyada bir an bile yaşatmasın”

demişti.⁴

1973 Yom Kippur Savaşı ve Tarihi Petrol Ambargosu

1973 yılında Ortadoğu yeni bir savaşa doğru sürüklenmekteydi. Arap ülkeleri 1967 yılında İsrail ile yaptıkları “Altı Gün Savaşlarında” kesin bir mağlubiyet aldılar. Bu tarihten itibaren ümitlerini BM toplantılarına ve ABD-Rusya görüşmelerine bağladılar. Ancak diplomatik çabaların sonuç vermediğinin anlaşılması Arapları tek yolun top yekün mücadele olduğu düşüncesine getirir. Başta Mısır, Suriye ve Ürdün olmak üzere Arap Ülkeleri yeni bir savaş için hazırlık yapmaya başlarlar. 6 Ekim 1973 günü işgal ettiği topraklardan çıkması için Mısır ve Suriye ittifakının İsrail’e saldırması üzerine başlayan Yom Kippur savaşında Amerika ve İngiltere başta olmak üzere Batılı ülkelerin İsrail’i desteklemesi üzerine Arap liderlerle görüşen Kral Faysal, İsrail destekçilerine petrol ambargosu başlattı. Bu ambargo sonrası büyük bir enerji krizi yaşandı ve dönemin Amerikan Dışişleri Bakanı Henry Kissinger, Kral Faysal’ı kararından vazgeçirmek için Suudi Arabistan’a ziyarette bulunmuştur. Kissinger hatıratında Suudi Arabistan’a yaptığı ziyareti şu cümlelerle anlatır:
“Kral Faysal oldukça sinirli görünüyordu, aramızda bir diyalog başlayabilmesi ümidiyle esprili bir dille ona; ‘Uçağımın yakıtı bitti, uçağın deposunu doldurmak için emir verirseniz, uluslararası fiyatından ücretini vermeye hazırız.’
Kral gülümsemedi, kafasını yukarıya kaldırarak sert bir şekilde bana şunları söyledi: ‘Ben yaşlı bir adamım, ölmeden önceki tek dileğim Mescid-i Aksâ’da iki rekat namaz kılmaktır! Sen bu konuda bana yardımcı olabilir misin?”
Anlaşma ve geri adım atma tekliflerini reddeden Faysal bin Abdülaziz, Kissinger’dan gelen ‘petrol kuyularınızı bombalarız’ tehdidi üzerine verdiği cevapla Amerika’ya kafa tutan ilk Arap lider olarak tarihe geçti.
Faysal şöyle demişti:

“Petrol kuyularını bombalayabilirsiniz, biz ve atalarımız hurma ve deve sütüyle yaşıyorduk; yine öyle yaşayabiliriz ama siz artık petrolsüz yaşayamazsınız.”⁵

Suikasti

Kral Faysal bin Abdülaziz, dünyada büyük ses getiren petrol ambargosu çıkışından 2 yıl sonra 25 Mart 1975 günü öğrenimini Amerika’da gören ve Amerika’dan yeni dönen yeğeni tarafından Riyad’daki sarayında yakın mesafeden başından vurularak öldürülmüştür.. Kendi ismini taşıyan yeğeni Faysal bin Musad’ın akli dengesinin yerinde olmadığı iddia edilse de hastane raporuyla bu durumun yalanlanması ve tepkilerin dinmemesi üzerine idam edilmiş ve Kral Faysal’ın ardından yerine kardeşi Halid bin Abdülaziz geçmiştir.Kral Faysal’ın imza attığı bütün dış politika hamleleri değiştirilmiş ve bugünlere kadar gelinmiştir.

1. ‘The Kings of the Kingdom’ ︎
2. ‘The Saudi Arabian council of ministry’ ︎
3. ‘The Consolidation of the Ruling Class and the New Elites in Saudi Arabia’ ︎
4. http://www.derındusunce.org/2015/07/29/kralfaysal-kuduskonuşması ︎
5. ‘Ömer Aymalı, Kral Faysal’ın Amerika’ya petrol resti’ ︎

The post Faysal Bin Abdulaziz Âl-i Suud first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Nedir ve Niçin Olmuştur? 

Krizin fitilini ateşleyen olay, 6 Ekim 1973’te patlak veren Yom Kippur Savaşı (Dördüncü Arap-İsrail Savaşı) oldu. Mısır ve Suriye, İsrail’in işgal ettiği toprakları geri almak için bir taarruz başlattı. Savaşın ortasında ABD liderliğindeki Batı bloku, İsrail’e devasa bir askeri ve lojistik yardım (Nickel Grass Operasyonu) göndererek savaşın seyrini değiştirdi. 

Bunun üzerine Arap ülkeleri, askeri olarak durduramadıkları Batı’yı en hassas yerinden, yani petrolden vurmaya karar verdi. Petrol ihraç eden Arap ülkeleri, İsrail’i destekleyen ülkelere (başta ABD ve Hollanda olmak üzere) petrol ambargosu uygulayacaklarını ve her ay petrol üretimini %5 oranında kısacaklarını açıkladılar. 

Krizin Ana Aktörleri 

Bu tarihi satranç tahtasında üç ana güç vardı: 

Kral Faysal (Suudi Arabistan): Krizin arkasındaki asıl vizyoner ve iradeydi. ABD’nin tüm tehditlerine rağmen geri adım atmayarak, “Biz ve atalarımız hurma ve sütle besleniyorduk, yine öyle yaşayabiliriz; ama siz petrolsüz yaşayamazsınız” diyerek tarihe geçen bir duruş sergiledi. 

Muammer Kaddafi (Libya): Petrolün millileştirilmesi akımını zaten başlatmış olan Kaddafi, kriz döneminde fiyatların agresif bir şekilde artırılmasını ve Batı’ya karşı tavizsiz bir ambargo uygulanmasını en yüksek sesle savunan radikal kanadın liderlerindendi. 

OPEC ve OAPEC: Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Birliği, ilk kez uluslararası bir kartel olarak tek yumruk oldu ve küresel piyasaları tek bir kararla manipüle edebileceğini dünyaya gösterdi. 

Dünya Ekonomisindeki Yeri ve Önemi 

1973 Krizi, II. Dünya Savaşı sonrasında Batı’nın yakaladığı o kesintisiz ekonomik büyüme (Altın Çağ) dönemini bıçak gibi kesti. Petrol fiyatları birkaç ay içinde varil başına 3 dolardan 12 dolara fırlayarak %400 arttı. 

Stagflasyon Kavramı Doğdu: Dünya ekonomisi ilk kez aynı anda hem yüksek enflasyon (fiyat artışı) hem de ekonomik durgunluk (işsizlik) yaşadı. 

Batı’da Hayat Durdu: ABD ve Avrupa’da benzin kuyrukları kilometreleri buldu. Pazar günleri trafiğe çıkış yasaklandı, fabrikalar üretime ara verdi, Noel ışıkları bile söndürüldü. 

Güç Dengesi Değişti: Milyarlarca dolar Batı holdinglerinden Orta Doğu’nun kasalarına (Petro-dolar) aktı. Batı, Orta Doğu’nun rızasını almadan küresel siyaset yapamayacağını acı bir şekilde anladı. 

İşte 1973’ten çıkarılması gereken hayati dersler: 

1. “Stratejik Kaynak” Asla Sadece Ticari Bir Mal Değildir 

Batı, petrolü parasıyla satın alabileceği sıradan bir meta sanıyordu. 1973 dersi şudur: Enerji, gıda, su ve teknolojik ham maddeler (bugün için çip ve nadir toprak elementleri) kritik eşikte birer ulusal güvenlik ve egemenlik silahıdır. Paranızın olması, onu her zaman satın alabileceğiniz anlamına gelmez. 

2. Çeşitlendirme (Diversification) Hayatta Kalma Kuralıdır 

1973’te tek bir kaynağa (petrole) ve tek bir coğrafyaya (Orta Doğu) göbekten bağlı olan Batı çöktü. Bugün bir devlet için ders şudur: Ne enerjide ne de dış ticarette tek bir ülkeye veya kaynağa bağımlı olunamaz. Nükleer, yenilenebilir enerji ve alternatif tedarik hatları lüks değil, bağımsızlığın şartıdır. 

3. Kolektif İslami İrade Küresel Güçleri Hizaya Getirebilir 

Küresel sistem ne kadar güçlü görünürse görünsün, kaynakları elinde tutan ülkeler ortak bir siyasi-islami irade ve omurga gösterdiklerinde, dünyanın en büyük hegemonik güçlerini bile masaya oturmaya ve politikalarını değiştirmeye zorlayabilirler. 

4. Küresel Kuzey’in (Batı’nın) Kırılganlığı 

Batı dünyası teknolojik ve askeri olarak çok üstün görünse de, tedarik zincirindeki ufak bir kopuşa karşı son derece kırılgan bir yapıya sahiptir. 1973’te benzin kuyruğunda birbirini vuran Batı toplumu gösterdi ki; konfor alanı tehdit edildiğinde “gelişmiş medeniyet” algısı çok hızlı çatırdayabiliyor. 

5. Birlikten Kuvvet Doğar 

‘’…Nice az birlik vardır ki, Allah’ın izniyle sayıca çok birliği yenmişlerdir…’’

Bakara suresi 249. ayetinde denildiği gibi az birlik olan iki buçuk milyonluk Libya ve üç buçuk milyonluk Arabistan korkusuz duruşuyla çok olan bir milyarlık Batı dünyasını alt etmiştir. Verdikleri bu zarar Batı’da hala tam anlamıyla çözülememiş, günümüzde yaşadıkları sorunların çoğuna temel olmuştur. Belki de bugün yüzlerce kat nüfusumuz ve gücümüz ile o zamanki duruşu sergileyebilsek, yaşadığımız sorunların çoğunu çözebilirdik. 1973 krizinden çıkarmamız gereken en önemli sonuç budur. 

The post Batı’nın Diz Çöktüğü Yıl: 1973 Petrol Krizi ve Petrolün Silaha Dönüşmesi first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Kaddafi Kimdir?

1942 yılında Sirte çöllerinde bir çadırda, bedevi bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Bu çadır hayatı ve çölün sert yapısı, onun tüm karakterini şekillendirdi. 1969 yılında, henüz 27 yaşında genç bir yüzbaşıyken, kansız bir askeri darbeyle Batı yanlısı Kral İdris’i devirerek iktidara geldi. Kendine has kıyafetleri, çadır diplomasisi ve “Cemahiriye” (Kitlelerin Devleti) adını verdiği, doğrudan demokrasiyi savunan teorisiyle dünya siyaset sahnesinde hiçbir lidere benzemediğini ilk günden ilan etti.

Libya Siyaseti ve Ekonomisindeki Yeri: Yeşil Devrimin Başarıları

Kaddafi dönemi, Libya’nın ekonomik anlamda en parlak dönemiydi. Petrolü millileştirerek elde edilen geliri halkın refahına sundu ve Libya’yı Afrika’nın en yüksek yaşam standartlarına sahip ülkelerinden biri haline getirdi.

• Büyük Yapay Nehir Projesi: “Dünyanın Sekizinci Harikası” olarak anılan bu devasa projeyle çölün altındaki tatlı su kaynaklarını şehirlere taşıdı ve Libya’yı tarım ülkesine dönüştürmek istedi.
• Sosyal Devlet Uygulamaları: Eğitim ve sağlık tamamen ücretsizdi. Evlenen çiftlere konut yardımı yapılıyor, elektrik ve su gibi temel ihtiyaçlar sembolik ücretlerle sunuluyordu. Libya, dış borcu olmayan ender ülkelerden biriydi.
• Afrika Birliği Vizyonu: Batı medyasının sert eleştirilerine maruz kalan Kaddafi, Afrika’yı sömürgeci güçlere karşı birleştirmek isteyen, “Afrika Birleşik Devletleri” hayali kuran ve tek bir Afrika para birimi (altın dinar) için mücadele eden bir anti-emperyalist çizgi benimsedi.

Kaddafi’nin Trajik Sonu ve Tarihteki Kara Leke

42 yıllık iktidarın ardından Kaddafi’nin sonu, Libya tarihine silinmeyecek kara bir leke olarak kazındı. 2011’deki “Arap Baharı” dalgası Libya’yı vurduğunda, muhalif gruplar ve dış güçlerin müdahalesi ülkeyi hızla bir iç savaşa sürükledi.

20 Ekim 2011’de, doğduğu şehir olan Sirte’de, NATO hava saldırısı sonucu konvoyu vurulan Kaddafi, yaralı olarak sığındığı bir menfezde muhalif milisler tarafından yakalandı. Uluslararası hukuku, insan haklarını ve savaş ahlakını tamamen ayaklar altına alan bir öfkeyle, kendi halkından olan silahlı gruplar tarafından linç edilerek öldürüldü.

Bir ülkenin, kendi liderini yargılamadan, sokak ortasında vahşice katletmesi, Libya tarihine silinmesi imkansız kara bir leke olarak geçti. Bu ölüm, sadece bir liderin sonu değil, aynı zamanda toplumsal hafızada derin bir utanç sayfasının açılması demekti.

Kaddafi’den Geriye Kalanlar

Kaddafi’nin kendi halkı tarafından bu şekilde katledilmesi, Libya’ya huzur getirmedi; aksine ülkeyi büyük bir kaosa ve istikrarsızlığın pençesine itti. O gittiğinden beri Libya bir daha gün yüzü görmedi; ülke aşiret savaşlarının ve petrol kavgalarının merkezine dönüştü. Bugün birçok Libyalı, onun dönemindeki güvenliği özlemle anarken, ölümündeki vahşetin yarattığı ahlaki çöküntüyü de tartışmaya devam ediyor.

Kaddafi’den geriye; emperyalist kuşatmaya karşı son ana kadar ülkesini terk etmeyen bir liderin duruşu, arkasında bıraktığı Yeşil Kitap ve Afrika’nın bağımsızlık mücadelesi vizyonu kaldı. Ancak hepsinden öte, onun trajik sonu; bir toplumun kendi liderini sokak ortasında katlederek kendi geleceğine ve tarihine sürdüğü o kara lekeyle hatırlanmaya devam edecek.

The post Çölün Asi Çocuğundan Trajik Sona Muammer Kaddafi ve Yeşil Kitap first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Tarihin en trajik paradokslarından biri, toplumları radikal değişimlere ve barışa ikna etmeye çalışan liderlerin, kendi içlerinden çıkan fanatiklerin namlularına hedef olmasıdır. Örneğin, Hindistan’da barış ve uzlaşının sembolü hâline gelen Mahatma Gandi, bir Hindu fanatiğin kurşunlarıyla öldürüldü. İslam dünyasında dengeleri değiştiren ve petrolü siyasi bir güç unsuru olarak kullanan Kral Faysal ise Vahhabi bir radikal tarafından katledildi.

Aradan geçen yıllar bu makus talihi değiştirmedi. 1990’ların ortasında, işgal altındaki topraklarda ve bölge siyasetinde ezberleri bozmaya niyetlenen İsrail Başbakanı Yitzhak Rabin, kendi milletinden bir Yahudi fanatiğin kurşunlarıyla can verdi.

Peki, Rabin’i bu sürece ne getirdi?

Bunun için tarihi biraz daha geri sarmak gerekiyor.

Oslo Öncesi: Direnişin Kabuk Değiştirmesi ve Zoraki Ortaklık

1980’lerin sonuna gelindiğinde, Filistin topraklarında statüko değişmeye başlamıştı. 1987 yılında patlak veren Birinci İntifada işgale karşı sokaktan yükselen organize bir dalgaydı. Ancak bu sürecin en keskin neticesi, ideolojik olarak oldukça sert ve ödünsüz bir yapının doğuşuydu: Hamas 

Hamas, 1960’lı yıllardan itibaren Filistin ulusal hareketinin tek meşru temsilcisi konumundaki seküler ve sosyalist kanatları bünyesinde barındıran, Filistin Kurtuluş Örgütü’ne (FKÖ) güçlü bir alternatif olarak sahneye çıktı. Hamas’ın Filistin sokaklarında hızla zemin kazanması, hem Tel Aviv yönetiminde hem de Yaser Arafat liderliğindeki FKÖ’de alarm zillerinin çalmasına neden oldu.

Üçüncü bir tarafa duyulan ortak endişe ve güvenlik kaygıları, o güne kadar birbirini asla tanımayan iki zıt aynı masaya oturmaya zorlayan en büyük etken oldu.

Beyaz Saray Bahçesindeki Tarihi El Sıkışma: Oslo Anlaşmaları

Gizli yürütülen diplomatik temaslar, 13 Eylül 1993’te Washington’da tüm dünyanın gözü önünde resmiyete döküldü. ABD Başkanı Bill Clinton’ın hamiliğinde, İsrail Başbakanı Yitzhak Rabin ve FKÖ Lideri Yaser Arafat tarihi bir anlaşmaya imza attılar. Bu başarılarından ötürü Rabin, Arafat ve dönemin İsrail Dışişleri Bakanı Şimon Peres, 1994 yılında Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldü.

Anlaşmanın temel parametreleri ve detayları şu şekilde kurgulanmıştı:

• Filistin Yönetimi’nin kurulması: Gazze Şeridi ve Batı Şeria’nın belirli bölgelerinde Filistinlilere geçici bir özerklik ve kendi kendilerini yönetme hakkı tanındı.

• Karşılıklı tanıma: FKÖ, İsrail Devletinin var olma hakkını resmen tanıdı ve terörü bir yöntem olarak reddettiğini duyurdu. İsrail ise FKÖ’yü Filistin halkının resmi temsilcisi olarak kabul etti.

• Güvenlik iş birliği: Filistin sokaklarındaki yükselen Hamas dalgasını bastırmak ve radikal unsurları dizginlemek adına FKÖ ile İsrail istihbaratı arasında koordinasyon sağlandı.

Ancak bu hamle, kalıcı bir barıştan ziyade stratejik bir paylaşımdı. Rabin, işgalin maliyetini düşürmek ve İsrail’in güvenliğini taşeron bir Filistin yönetimi üzerinden sağlamak istiyordu; Arafat ise Hamas karşısında kaybettiği siyasi mevzileri geri kazanma derdindeydi.

Toplumsal Bölünme: Rabin’e Karşı Yükselen Öfke 

Rabin, 1974-1977 ve 1992-1995 yılları arasında İsrail’in başbakanı olarak görev yapan ve Savunma Bakanlığı döneminde Filistinlilere karşı sürgün, ev yıkımı gibi sert müdahale emirleriyle tanınan eski bir askerdi. Askeri kariyeri boyunca Filistinlilere karşı sergilediği gaddarlıkla ve sert tutumuyla bilinen Rabin’in bu hamlesi, kendi toplumunda daha önce hiç görülmemiş bir kutuplaşmaya yol açtı. Kitleler tam anlamıyla iki düşman kampa bölünmüştü.

Muhalefetteki sağcı Likud Partisi’nin lideri Benyamin Netanyahu, barış sürecine karşı agresif bir protesto dalgası başlattı. Sokaklarda Rabin; “Siyonist ideallere ihanet etmekle”, “toprak satmakla” suçlanıyor, Rabin’e ölüm” sloganları atılıyordu. Hatta Adolf Hitler’e benzetiliyor, FKÖ ile anlaşmak Holokost ile kıyaslanıyordu. İç Güvenlik Servisi Şin Bet, Netanyahu’yu dilini yumuşatması ve suikast riskinin arttığı konusunda uyardıysa da sağ kanadın saldırganlığı tırmanmaya devam etti.

4 Kasım 1995: Barışın Sırtından Vurulduğu Gece

Her şey, Tel Aviv’de barış sürecine destek vermek amacıyla bizzat İshak Rabin tarafından organize edilen devasa bir mitingle başladı. Coşkulu kalabalığa hitap eden Rabin, barışa olan inancını meydanları dolduran kişilerle başladı.

Ancak barıştan bahsettiği o dakikalarda az sonra başına geleceklerden haberi bile yoktu.

Miting alanından ayrılan Rabin, aracına doğru yürüdüğü sırada koruma çemberini aşmayı başaran aşırı sağcı ve radikal bir Yahudi olan Yigal Amir tarafından arkasından vuruldu.

Saldırının ardından ağır yaralı olarak hızla Ichilov Hastanesi’ne kaldırılan 73 yaşındaki Yitzhak Rabin, müdahalelere rağmen kurtarılamayarak hayatını kaybetti. 

Sonuç

Rabin’in öldürülmesinin ardından esen nefret rüzgarları, suikastın siyasi iklimini hazırlayan Benyamin Netanyahu’yu 1996 seçimlerinde başbakanlık koltuğuna taşıdı. Barış süreci ise Tel Aviv sokaklarında patlayan o üç kurşunla birlikte süresiz olarak rafa kalktı.

The post Barışın Sırtından Vurulduğu Gün: Yitzhak Rabin Suikastı first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Rafah’ın Gazze tarafında İsrail’in yeni yaptığı imarları dile getiriyorlar. Bunların da insani yardıma ne kadar engel olduklarını. O yüzden mesele Rafah değil, mesele ateşkes ve insani yardım yollarının açılması. Buram buram cehaletin üstüne insanları da kendi cehaletlerine sürüklemenin vebali ahirette sorulur.

İlgili Video

The post Mesele Refah Değil: Ateşkes ve İnsani Yardım first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Güney Afrika Cumhuriyeti, Afrika kıtasının en güney ucunda yer alan, hem Atlas Okyanusu hem de Hint Okyanusu’na kıyısı bulunan stratejik ve büyüleyici bir coğrafi konuma sahiptir. Ülkenin bu eşsiz konumu, iç bölgelerdeki kurak Kalahari Çölü’nden sahil şeridindeki Akdeniz iklimi özelliklerine kadar çok çeşitli mikroklimalar ve zengin bir biyolojik çeşitlilik yaratır. Görkemli Masa Dağı (Table Mountain) ve iki okyanusun buluşma noktası olarak bilinen Ümit Burnu gibi dünyaca ünlü doğal yapılar, Güney Afrika coğrafyasının küresel çapta tanınan en önemli sembolleri arasında yer almaktadır.

Tarihi Noktalar

Ülkenin tarihi, derin izler bırakan dönüm noktaları ve özgürlük mücadeleleriyle şekillenmiştir. Yüzyıllar boyunca yerli halkların yaşadığı bu topraklar, önce Hollandalı ardından İngiliz sömürgecilerin egemenliğine girmiş ve yakın tarihte Apartheid olarak bilinen kurumsallaşmış ırk ayrımcılığı dönemiyle büyük acılar yaşamıştır. Ancak, efsanevi lider Nelson Mandela ve yol arkadaşlarının öncülüğünde yürütülen destansı mücadele, 1994 yılında demokrasinin zaferiyle sonuçlanmıştır. Bugün Güney Afrika tarihi, geçmişin yaralarını sararak küresel ölçekte barış ve adaletin simgesi haline gelen köklü bir geçmişi temsil eder.

Kültürel Miras

Güney Afrika’nın en büyüleyici yönlerinden biri, ona “Gökkuşağı Ülkesi” unvanını kazandıran muazzam kültürel mirası ve toplumsal çeşitliliğidir. Ülkede tam 12 resmi dil kabul edilmiştir; bu durum Zulu, Xhosa, Afrikaans ve İngilizce gibi farklı etnik kökenlerin bir arada barış içinde yaşama iradesini gösterir. “Biz, ancak başkaları sayesinde biziz” felsefesine dayanan geleneksel Ubuntu anlayışı, toplumsal bağların ve misafirperverliğin temelini oluşturur. Bu zengin kültürel mozaik; rengarenk sokaklarıyla Bo-Kaap mahallesi, geleneksel danslar, yerel caz müziği ve ödüllü Güney Afrika şaraplarının başrolde olduğu zengin bir mutfak kültürüyle kendini gösterir.

Turizm

Turizm sektörü açısından Güney Afrika, macera ve lüksü bir arada arayan gezginler için adeta bir cennettir. Dünyanın en ünlü vahşi yaşam alanlarından biri olan Kruger Ulusal Parkı, ziyaretçilerine “Büyük Beşli” (aslan, leopar, fil, gergedan ve buffalo) canlılarını doğal ortamlarında görme fırsatı sunan eşsiz bir safari deneyimi vadeder. Kozmopolit yapısıyla büyüleyen Cape Town şehri, Garden Route boyunca uzanan panoramik sürüş rotaları ve adrenalin tutkunları için büyük beyaz köpekbalıklarıyla kafes dalışı gibi aktiviteler, Güney Afrika turizmini vazgeçilmez kılar. Hem vahşi doğası hem de modern şehir yaşamıyla ülke, her yıl milyonlarca turisti kendine çekmeye devam etmektedir.

The post Güney Afrika Neresidir? first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Aşağıdaki videoda da bahsettiğim gibi İsrail’in Rafah’ı tamamen dümdüz etti. Ayrıca bununla ilgili de bir çok bilgi ve belge mevcut.

Bu süreçte hangimiz vazifemizi tam yerine getirdik ki başkalarını suçlama gereği duyuyoruz? Tamam, Mısır da beklenilenin fazlasını yapardı, yapmalıydı. Ürdün keza peki ya biz? Bunlara takılırsak bu süreci uzatan yine biz oluruz.

Görüntüleri izlerken acı çeken yine biz oluruz. Her gece bi şey yapamamanın vermiş olduğu ızdırapla uyuyan biz oluruz.

Lütfen!

Gazze konusunda artık herkes kendi evinden başlasın..

The post Gazze İçin: Evinden Başla! first appeared on Yeryüzü Akademisi.

(Buhari, Ezan 61, 163)

Efendimiz, o zamanlarda ümmetinin çocuklarının ağlamalarını duyduğu zaman tepkisi bu şekilde olmuş.

Peki bugünlerde biz ümmetinin durumu nasıl? İslam Dünyası’ndaki özellikle de Gazze’deki ümmetin çocuklarının, annelerinin ağlamalarını, feryatlarını hangimiz hakkıyla işitiyoruz, gerekli aksiyonu alıyoruz?

İşit/e/miyorsak bunun en önemli nedeni; yaşadığımız hayatın içerisinde oluşturmuş olduğumuz konfor alanlarımız.

Fotoğraf: Şati Mülteci Kampı – Gazze – 2017

Bu yazının orijinali https://www.yasirfeten.com/15-kasim-2023-gazze/ adresinde yayınlanmıştır.

The post Modern Dünyanın Sağır Edici Konforu first appeared on Yeryüzü Akademisi.

 “Tarihî Kahire” gezimize Selahaddin Eyyubi döneminde yapımına başlanan Selahaddin Kalesi’yle başlıyoruz. Kale içinde ilk durağımız Memlük Sultanı Muhammed bin Kalavun’un yapımını başlattığı ve kendisinden sonra inşası tamamlanan Sultan en-Nasır Muhammed Camisi. Alışık olmadığımız bir şekilde, avluya girerken ayakkabılarımızı çıkarıyoruz (avlu da musalladan olsa gerek). Avluda ve harimde kısa bir gezinti ve fotoğraf çekiminin ardından camiden çıkıyoruz.

Kale içerisinde, rehberimiz Yasir Feten tarafından kronolojik bir Mısır tarihi anlatımı yapılıyor. Ardından, Kavalalı Mehmet Ali Paşa döneminde inşasına başlandığından dolayı mimarisine aşina olduğumuz Mehmet Ali Paşa Camisi’nde kısa bir süre durup kaleden çıkıyoruz. 

Daha sonra kalenin yakınlarında karşılıklı konumlanmış Sultan Hasan Camisi ve Medresesi’yle Rifai Camisi’ne yürüyerek gidiyoruz. 

Sultan Hasan Camisi, Bahri Memlüklerinin son dönemlerinde hüküm sürmüş Nasırüddin Hasan tarafından yaptırılıyor. Cami, türbe ve medreseleriyle bu yapı aslında bir külliye. (Kapıları kilitli olduğu için maalesef medreseleri göremiyoruz.) Güneybatısındaki giriş koridorunun avluya açılışı gerçekten çok güzel. Harimin arkasında Sultan Hasan için yaptırılıp da kendisine nasip olmayan türbe mevcut. Türbenin yanında bir şeyhten sesli dua aldıktan sonra külliyenin hemen yanı başındaki Rifai Camisi’ne geçtik. 

Rifai Camisi’nde Mısır’ın son fiilî kralı olan Kral Faruk ve son İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi’nin mezarları mevcut. Onları da ziyaret ediyor ve camiden çıkıyoruz.

Tarihî Muiz Caddesi’nin güney kapısı olan Babü’z-Züveyle’ye gitmek üzere yola çıkıyoruz. Babü’z-Züveyle girişinde grubun toplanması için bir müddet beklerken Kahire kaosundan bir kesit müşahede ediyoruz. Züveyle Kapısı Fatımiler döneminde inşa edilmiş, kapının üzerindeki iki minare ise Memlükler döneminde. Minareler aslında Sultan el-Müeyyed Camisi’ne ait. Yani altlı üstlü duran bu iki yapı arasında yüzlerce yıl var. Literal olarak tarih üzerinde tarih.

Minarelerden birine çıkıp rehberimizin bilgilendirmesi eşliğinde Kahire’yi izliyoruz. Daha sonra güneyde Babü’z-Züveyle, kuzeyde ise Babü’l Fütuh arasında kalan tarihi Muiz Caddesi’nde yürümeye başlıyoruz.

Muiz Caddesi, ismini Fatımi halifesi Muiz Lidinillah’tan alıyor. Yaklaşık 1 kilometre uzunluktaki bu caddede Fatımi, Eyyubi, Memlük ve Osmanlı devletlerinden kalma eserler gerçek bir tarih şöleni meydana getiriyor. Muiz’deki bu yapılardan birkaçını zikredersek: adını Fatımi halifesi Hakim Biemrillah’tan alan 1000 yıllık Hakim Camisi; türbe, cami, medrese ve hastaneden oluşan 700 yıllık Kalavun Külliyesi; son Eyyubi
hükümdarlarından el-Melikü’s-Salih Necmeddin Eyyub tarafından yapılan Salihiyye Medresesi; bahsi geçen Babü’z-Züveyle ve Babü’l-Fütuh kapıları. Bu caddenin kaosunu görmezden gelip tarih kokan yapılarına odaklanmak gerekiyor. Kısacası, Kahire’ye gelip de Muiz’i görmemek olmaz diyelim.

Güneyden kuzeye Muiz boyunca yürüyüp kuzey girişine yakın olan tarihî Hakim Camisi’nde mola veriyoruz. Daha sonra Babül-Fütuh’tan çıkıp Muiz’i bitiriyoruz. Akşam yemeğinden sonra Nil Nehri’nde güzel bir tekne turuyla günü sonlandırıyoruz.

The post Yeryüzü Akademisi / 2026 Mısır Gezisi first appeared on Yeryüzü Akademisi.