Kaddafi Kimdir?

1942 yılında Sirte çöllerinde bir çadırda, bedevi bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Bu çadır hayatı ve çölün sert yapısı, onun tüm karakterini şekillendirdi. 1969 yılında, henüz 27 yaşında genç bir yüzbaşıyken, kansız bir askeri darbeyle Batı yanlısı Kral İdris’i devirerek iktidara geldi. Kendine has kıyafetleri, çadır diplomasisi ve “Cemahiriye” (Kitlelerin Devleti) adını verdiği, doğrudan demokrasiyi savunan teorisiyle dünya siyaset sahnesinde hiçbir lidere benzemediğini ilk günden ilan etti.

Libya Siyaseti ve Ekonomisindeki Yeri: Yeşil Devrimin Başarıları

Kaddafi dönemi, Libya’nın ekonomik anlamda en parlak dönemiydi. Petrolü millileştirerek elde edilen geliri halkın refahına sundu ve Libya’yı Afrika’nın en yüksek yaşam standartlarına sahip ülkelerinden biri haline getirdi.

• Büyük Yapay Nehir Projesi: “Dünyanın Sekizinci Harikası” olarak anılan bu devasa projeyle çölün altındaki tatlı su kaynaklarını şehirlere taşıdı ve Libya’yı tarım ülkesine dönüştürmek istedi.
• Sosyal Devlet Uygulamaları: Eğitim ve sağlık tamamen ücretsizdi. Evlenen çiftlere konut yardımı yapılıyor, elektrik ve su gibi temel ihtiyaçlar sembolik ücretlerle sunuluyordu. Libya, dış borcu olmayan ender ülkelerden biriydi.
• Afrika Birliği Vizyonu: Batı medyasının sert eleştirilerine maruz kalan Kaddafi, Afrika’yı sömürgeci güçlere karşı birleştirmek isteyen, “Afrika Birleşik Devletleri” hayali kuran ve tek bir Afrika para birimi (altın dinar) için mücadele eden bir anti-emperyalist çizgi benimsedi.

Kaddafi’nin Trajik Sonu ve Tarihteki Kara Leke

42 yıllık iktidarın ardından Kaddafi’nin sonu, Libya tarihine silinmeyecek kara bir leke olarak kazındı. 2011’deki “Arap Baharı” dalgası Libya’yı vurduğunda, muhalif gruplar ve dış güçlerin müdahalesi ülkeyi hızla bir iç savaşa sürükledi.

20 Ekim 2011’de, doğduğu şehir olan Sirte’de, NATO hava saldırısı sonucu konvoyu vurulan Kaddafi, yaralı olarak sığındığı bir menfezde muhalif milisler tarafından yakalandı. Uluslararası hukuku, insan haklarını ve savaş ahlakını tamamen ayaklar altına alan bir öfkeyle, kendi halkından olan silahlı gruplar tarafından linç edilerek öldürüldü.

Bir ülkenin, kendi liderini yargılamadan, sokak ortasında vahşice katletmesi, Libya tarihine silinmesi imkansız kara bir leke olarak geçti. Bu ölüm, sadece bir liderin sonu değil, aynı zamanda toplumsal hafızada derin bir utanç sayfasının açılması demekti.

Kaddafi’den Geriye Kalanlar

Kaddafi’nin kendi halkı tarafından bu şekilde katledilmesi, Libya’ya huzur getirmedi; aksine ülkeyi büyük bir kaosa ve istikrarsızlığın pençesine itti. O gittiğinden beri Libya bir daha gün yüzü görmedi; ülke aşiret savaşlarının ve petrol kavgalarının merkezine dönüştü. Bugün birçok Libyalı, onun dönemindeki güvenliği özlemle anarken, ölümündeki vahşetin yarattığı ahlaki çöküntüyü de tartışmaya devam ediyor.

Kaddafi’den geriye; emperyalist kuşatmaya karşı son ana kadar ülkesini terk etmeyen bir liderin duruşu, arkasında bıraktığı Yeşil Kitap ve Afrika’nın bağımsızlık mücadelesi vizyonu kaldı. Ancak hepsinden öte, onun trajik sonu; bir toplumun kendi liderini sokak ortasında katlederek kendi geleceğine ve tarihine sürdüğü o kara lekeyle hatırlanmaya devam edecek.

The post Çölün Asi Çocuğundan Trajik Sona Muammer Kaddafi ve Yeşil Kitap first appeared on Yeryüzü Akademisi.

 “Tarihî Kahire” gezimize Selahaddin Eyyubi döneminde yapımına başlanan Selahaddin Kalesi’yle başlıyoruz. Kale içinde ilk durağımız Memlük Sultanı Muhammed bin Kalavun’un yapımını başlattığı ve kendisinden sonra inşası tamamlanan Sultan en-Nasır Muhammed Camisi. Alışık olmadığımız bir şekilde, avluya girerken ayakkabılarımızı çıkarıyoruz (avlu da musalladan olsa gerek). Avluda ve harimde kısa bir gezinti ve fotoğraf çekiminin ardından camiden çıkıyoruz.

Kale içerisinde, rehberimiz Yasir Feten tarafından kronolojik bir Mısır tarihi anlatımı yapılıyor. Ardından, Kavalalı Mehmet Ali Paşa döneminde inşasına başlandığından dolayı mimarisine aşina olduğumuz Mehmet Ali Paşa Camisi’nde kısa bir süre durup kaleden çıkıyoruz. 

Daha sonra kalenin yakınlarında karşılıklı konumlanmış Sultan Hasan Camisi ve Medresesi’yle Rifai Camisi’ne yürüyerek gidiyoruz. 

Sultan Hasan Camisi, Bahri Memlüklerinin son dönemlerinde hüküm sürmüş Nasırüddin Hasan tarafından yaptırılıyor. Cami, türbe ve medreseleriyle bu yapı aslında bir külliye. (Kapıları kilitli olduğu için maalesef medreseleri göremiyoruz.) Güneybatısındaki giriş koridorunun avluya açılışı gerçekten çok güzel. Harimin arkasında Sultan Hasan için yaptırılıp da kendisine nasip olmayan türbe mevcut. Türbenin yanında bir şeyhten sesli dua aldıktan sonra külliyenin hemen yanı başındaki Rifai Camisi’ne geçtik. 

Rifai Camisi’nde Mısır’ın son fiilî kralı olan Kral Faruk ve son İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi’nin mezarları mevcut. Onları da ziyaret ediyor ve camiden çıkıyoruz.

Tarihî Muiz Caddesi’nin güney kapısı olan Babü’z-Züveyle’ye gitmek üzere yola çıkıyoruz. Babü’z-Züveyle girişinde grubun toplanması için bir müddet beklerken Kahire kaosundan bir kesit müşahede ediyoruz. Züveyle Kapısı Fatımiler döneminde inşa edilmiş, kapının üzerindeki iki minare ise Memlükler döneminde. Minareler aslında Sultan el-Müeyyed Camisi’ne ait. Yani altlı üstlü duran bu iki yapı arasında yüzlerce yıl var. Literal olarak tarih üzerinde tarih.

Minarelerden birine çıkıp rehberimizin bilgilendirmesi eşliğinde Kahire’yi izliyoruz. Daha sonra güneyde Babü’z-Züveyle, kuzeyde ise Babü’l Fütuh arasında kalan tarihi Muiz Caddesi’nde yürümeye başlıyoruz.

Muiz Caddesi, ismini Fatımi halifesi Muiz Lidinillah’tan alıyor. Yaklaşık 1 kilometre uzunluktaki bu caddede Fatımi, Eyyubi, Memlük ve Osmanlı devletlerinden kalma eserler gerçek bir tarih şöleni meydana getiriyor. Muiz’deki bu yapılardan birkaçını zikredersek: adını Fatımi halifesi Hakim Biemrillah’tan alan 1000 yıllık Hakim Camisi; türbe, cami, medrese ve hastaneden oluşan 700 yıllık Kalavun Külliyesi; son Eyyubi
hükümdarlarından el-Melikü’s-Salih Necmeddin Eyyub tarafından yapılan Salihiyye Medresesi; bahsi geçen Babü’z-Züveyle ve Babü’l-Fütuh kapıları. Bu caddenin kaosunu görmezden gelip tarih kokan yapılarına odaklanmak gerekiyor. Kısacası, Kahire’ye gelip de Muiz’i görmemek olmaz diyelim.

Güneyden kuzeye Muiz boyunca yürüyüp kuzey girişine yakın olan tarihî Hakim Camisi’nde mola veriyoruz. Daha sonra Babül-Fütuh’tan çıkıp Muiz’i bitiriyoruz. Akşam yemeğinden sonra Nil Nehri’nde güzel bir tekne turuyla günü sonlandırıyoruz.

The post Yeryüzü Akademisi / 2026 Mısır Gezisi first appeared on Yeryüzü Akademisi.