ANADOLU AGENCY

Growing number of pilgrims travel through Syria, Jordan to Saudi Arabia as route reopens following years of closure

AMMAN

Umrah journeys via road from Türkiye are gaining momentum after transit through Syria resumed, with more pilgrims traveling individually and in groups to the holy sites in Saudi Arabia.

The Türkiye-Syria-Jordan-Saudi Arabia land route was completely closed to transit traffic and Umrah tours in 2011 following the outbreak of the Syrian civil war.

Overland Umrah journeys resumed after the fall of the Bashar Assad regime and the reopening of roads by Syria’s new administration.

According to Anadolu correspondents in the region, the number of people traveling from Türkiye by road for Umrah has increased significantly in recent months.

Yeryüzü Akademisi adlı çalışma grubunda Ahmet Yasir Feten’in eğitmenliğinde 8 hafta boyunca “Araplar” başlıklı eğitim aldıklarını aktaran Yarim, “İslam tarihini bütün yönleriyle ele alarak tamamladık. Ardından öğrendiklerimizi yerinde gözlemlemek ve bu coğrafyaları yakından tanımak için böyle bir saha ziyareti gerçekleştirme fırsatı bulduk.” dedi…
Devamını oku

Travelers using the route can also visit historical and tourist sites in Syria and Jordan as well as landmarks along the Hejaz route.

Ozlem Eginkaya, who traveled with an Umrah group from Türkiye through the Syrian capital Damascus and then Jordan, told Anadolu about her journey to the holy sites.

“Our journey began in Istanbul. From Istanbul, we traveled to Damascus, then Amman and the Hejaz Railway in Wadi Rum,” Eginkaya said.

“Following the route taken by our ancestors, we continued our journey … reaching Medina before completing it in Mecca.”

Group guide Ahmet Yasir Feten said the travelers visited historical sites in Damascus before crossing into Jordan, where they stopped at a Turkish military cemetery in Salt and followed traces of the Hejaz Railway in Aqaba and Wadi Rum.

In Saudi Arabia, the group traveled through Mada’in Salih, AlUla, Tabuk and Khaybar before reaching Medina and later Mecca.

“It took us nine days to travel from Istanbul to Mecca,” Feten said.

Türkiye Today

Anadolu Agency

The post Reopening of Syria route revives Umrah journeys via road from Türkiye first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Suriye’den geçişlerin yeniden başlamasının ardından Türkiye’den kara yoluyla bireysel ve gruplar halinde kutsal topraklara umre yolculuğu yapanların sayısında artış yaşanıyor.

AMMAN

Suriye iç savaşının başladığı 2011’de Türkiye-Suriye-Ürdün-Suudi Arabistan kara yolu güzergahı transit geçişlere ve umre turlarına tamamen kapanmıştı.

Suriye’de Esed rejiminin devrilmesinin ardından yeni yönetimin yolları açmasıyla kara yoluyla umre yolculukları yeniden başladı.

Bölgedeki AA muhabirlerinin aktardığına göre, Türkiye’den yola çıkarak kara yoluyla umreye gidenlerin sayısında son aylarda ciddi artış gözleniyor.

Kara yolunu tercih edenler, Suriye ve Ürdün’de güzergah üzerindeki tarihi ve turistik mekanları ziyaret etmenin yanı sıra Hicaz güzergahındaki tarihi durakları da görme fırsatı buluyor.

Türkiye’den Suriye’nin başkenti Şam’a, oradan da Ürdün’e geçen bir umre grubunda yer alan Özlem Eğinkaya, AA muhabirine kutsal topraklara kara yoluyla yaptığı yolculuğu anlattı.

Harem’den Haremeyn’e ecdadın izinde

Eğinkaya, bölgeyi görmek ve kültürünü anlamak için kara yoluyla yolculuk yapmanın kendileri için çok kıymetli olduğunu söyleyerek, şunları anlattı:

“Yolculuğumuz İstanbul’dan başladı. İstanbul’dan Şam’a, ardından Amman’a ve Vadi Rum’daki Hicaz Demiryolu’na ulaştık. Ecdadımızın takip ettiği yol üzerinden Harem’den Haremeyn’e doğru çıktığımız yolculuğumuzu Medine’nin ardından Mekke’de tamamladık.”

Eğinkaya, kara yoluyla umre yolculuğunun kendisi için büyük bir tecrübe olduğunu kaydetti.

Yolculuğun katılımcılarından Eren Sadullah Yarim de seyahatin kendileri için bir eğitim sürecinin devamı niteliğinde olduğunu belirtti.

Yeryüzü Akademisi adlı çalışma grubunda Ahmet Yasir Feten’in eğitmenliğinde 8 hafta boyunca “Araplar” başlıklı eğitim aldıklarını aktaran Yarim, “İslam tarihini bütün yönleriyle ele alarak tamamladık. Ardından öğrendiklerimizi yerinde gözlemlemek ve bu coğrafyaları yakından tanımak için böyle bir saha ziyareti gerçekleştirme fırsatı bulduk.” dedi.

Umre yolculuğuna katılan Kadriye Çolak da Ürdün’ün güneyindeki Vadi Rum’da bulunan Hicaz Demiryolu durağını ziyaret ettiklerini ve yolculuğun kendisi için heyecan verici olduğunu söyledi.

Türkiye’den kara yoluyla kutsal topraklara yolculuğun yeniden başlamasından duyduğu mutluluğu dile getiren Çolak, “Harem’den Haremeyn’e doğru yola çıktık. Elhamdülillah, bu coğrafyalarda savaşın olmadığı zamanlarda gelip ziyaret edebildiğimiz için minnettarız.” ifadelerini kullandı.

Hicaz güzergahındaki tarihi duraklar takip edildi

Umre grubunun rehberi Ahmet Yasir Feten de yolculuk öncesinde bölgeyi, tarihini, toplumunu ve kültürünü tanımak amacıyla Yeryüzü Akademisi çalışma grubuyla 8 haftalık bir program gerçekleştirdiklerini ve çok sayıda kitap okuduklarını söyledi.

Feten, Şam’da tarihi mekanları gezdikten sonra Ürdün’e geçtiklerini belirterek, Salt kentindeki Türk Şehitliği’ni ziyaret ederek Amman’a ulaştıklarını kaydetti.

Yolculuk boyunca Hicaz güzergahındaki tarihi ve kültürel durakları ziyaret ettiklerini vurgulayan Feten, Akabe ve Vadi Rum’da Hicaz Demiryolu’nun izlerini takip ettiklerini söyledi.

Feten, Suudi Arabistan’da Medain-i Salih ve El-Ula’nın ardından Tebük ve Hayber üzerinden Medine’ye ulaştıklarını aktararak, sözlerini şöyle tamamladı:

“Harem’den başlayan yolculuğumuz, ecdadın izinde tarihi güzergahları takip ederek Medine’ye, ardından Mekke’ye ulaştı. Yolculuğumuzu kutsal topraklarda nihayete erdirdik. Ecdadın izinden kutsal topraklara yolculuğumuz İstanbul’dan Mekke’ye ulaşmamız 9 gün sürdü.”

07 Ekim 2026

Anadolu Ajansı
NTV
Yirmidört TV
Star
Haber 7

The post Suriye yolunun açılması Türkiye’den kara yoluyla umre yolculuğunu yeniden canlandırdı first appeared on Yeryüzü Akademisi.

– Kitap İncelemesi –

Bu yazımızda Arapların Gözüyle Osmanlı serisi kitaplarından Kral Abdullah’a ait olan Biz Osmanlı’ya Neden İsyan Ettik? adlı kitabı inceleyeceğiz. Kitap bir hatırat niteliğinde olup yazarı olan Kral Abdullah’ın tanık olduğu olayları ve kendi bakış açısıyla yorumladığı tarihsel süreci bize sunmaktadır. Genel olarak Osmanlı’nın son döneminden itibaren yaşanan olaylar hakkında bilgi vermektedir. Fazlaca tartışmalı olan Arap İsyanı hakkında ise birinci ağızdan bilgiler aktarmaktadır. Kişisel tecrübelerinin yanında o dönemin siyasi ve sosyolojik yapısına ait bilgiler de içermektedir. Kitabın asıl adı “Hatıralarım” olarak geçse de çevrilirken “Biz Osmanlı’ya Neden İsyan Ettik?” olarak çevrilmiştir.

Kitap, dönem şartlarında Arapların isyanını haklı bulmakta, birçok olayla ise bunu desteklemektedir. Osmanlı’nın tarihsel sürecinde karşı karşıya geldiğimiz taşra-merkez iletişimsizliğini de birebir telgraf belgeleriyle kanıtlamaktadır. Kitap hatırat şeklinde olduğu için tam olarak merkezi bir fikir olmasa da Kral Abdullah’ın haklı bulduğu Arap davasının tarihsel süreci olarak ele alabiliriz.

Kitap, Kral Abdullah’ın çocukluğundan başlayarak hayatının sonuna kadar yaşanan olayları ele almaktadır. Olaylar arasında tarihsel bağlantı bulunsa da tam olarak bir akış söz konusu değildir. Kişi betimleri ise doğal olarak yanlılık içermektedir. Kitap akıcı ve anlaşılması kolay bir dille yazılmıştır.

Kitabın güçlü yönlerinden biri, olayları doğrudan sürecin içinde yer almış bir kişinin kaleminden aktarmasıdır. Birinci elden bir kaynak olması, dönemin siyasi atmosferi hakkında önemli bilgiler sunmasını sağlamaktadır. Özellikle Osmanlı yönetimi ile Hicaz bölgesindeki yerel aktörler arasındaki ilişkilerin nasıl şekillendiğine dair ayrıntılar kitaba zenginlik katmıştır. Fakat kişisel deneyimlere dayandığı için yanlı bilgiler de içermektedir. Ayrıca eser, Arap İsyanı hakkında yaygın kabul gören bazı görüşlerin karşısına alternatif açıklamalar getirerek tarihsel tartışmaların farklı boyutlarını görünür kılmaktadır. Bu ifadeyi kitaptaki bir alıntıyla örneklendirebiliriz:

“Araplar Osmanlı’nın emrinde savaşa devam etseler bile bunun tek sonucu olacaktı: İster Türkler ve Almanlar ister Fransızlar ve İngilizler galip gelsin, Araplar yine başkaları tarafından yönetilecekti. Dolayısıyla, Arap Ayaklanmasını başlatmak ve böylece savaş boyunduruğundan ve başkalarının hükmüne boyun eğme çaresizliğinin sonuçlarından kurtulmak gerekiyordu.”

Alıntıda anlaşıldığı gibi kitap, Arap İsyanı’nı bir ayaklanma ve kurtuluş mücadelesi olarak gören bir bakış açısıyla farklı bir perspektiften ele almıştır. Eserin temel amacı, Arap İsyanı’nın yalnızca dış güçlerin yönlendirmesiyle gerçekleşen bir hareket olmadığını göstermek ve bu sürecin arkasındaki siyasal gerekçeleri ortaya koymaktır. Kral Abdullah, Osmanlı Devleti’nin son döneminde özellikle İttihat ve Terakki yönetiminin merkezileştirici politikalarının Arap toplumlarında rahatsızlık oluşturduğunu ileri sürmektedir. Bu çerçevede isyan, yalnızca askerî veya siyasî bir tercih olarak değil, aynı zamanda Arap toplumunun haklarını koruma çabası olarak sunulmaktadır. Kitabın merkezî fikri, Arap İsyanı’nın bir gereklilikten doğuşu üzerinedir.

Kral Abdullah’ın Arap toplumu hakkında çarpıcı tespitini ise şu alıntıyla örneklendirebiliriz:

“Arapların en büyük hastalığı, rahatına düşkünlükleri ve yöneticilerine itaatsizlik edip ayaklanmalarıdır. Bunun en büyük göstergesi Hz. Osman dönemindeki isyandır. O günden sonra Araplar içinde fitneler baş göstermiş ve gerilemenin yolları açılmıştır.”

Sonuç olarak kitap, Arap Ayaklanması ve sonrasındaki süreç hakkında detaylı ve içeriden bilgiler taşımasıyla son derece önemli bir kaynaktır. Bu alanda çalışan ya da çalışmak isteyen araştırmacılar için önemli bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır. Kitabın sınırlılıkları bulunsa da alanındaki diğer kitaplara nazaran oldukça geniş bir bilgi yelpazesine sahiptir. Farklı birincil ve ikincil kaynaklarla birlikte yapılacak karşılaştırmalı okumalar, dönemin daha kapsamlı değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır.

The post Biz Osmanlı’ya Neden İsyan Ettik? first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Kelimelere yüklediğimiz anlamlar bize mi ait? Bize ait gözlerden kendi bakış açımızla mı bakıyoruz? Tarih sahnesindeki yerimiz yalnızca bize ayrılan kadarıyla mı sınırlı?

Bu sorular beynimizin bir köşesini kaşıyadursun, diğer yandan “modern” dünyada son zamanlarda yüksek bir ivme kazanan girişimcilik sektörünün belkemiği olan ve dünya çapında çoğunlukla yahudilerin güdümünde yürütülen Venture Capital kavramının altını kazmakta fayda var. 

Türkçeye girişim sermayesi ya da risk sermayesi olarak geçen Venture Capital (VC), yüksek büyüme potansiyeli olan yeni kurulan şirketlere (start-up) para ve yönetim desteği sağlayan bir özel yatırım türüdür. Yatırımcılar ellerindeki sermaye ile şirketten pay (hisse) alır; karşılığında hem yüksek risk üstlenir hem de ileride büyük kazanç hedefler. Özetle paraya ihtiyacı olan girişimci yatırım alarak ticari faaliyetlerini gerçekleştirme imkânı, elinde sermaye olan yatırımcı da parasını değerlendirme fırsatı edinmiş olur. Borçlanmaya ve faize dayalı geleneksel bankacılığın aksine, VC sektörünün özünde barındırdığı kâr-zarar ortaklığı kültürünün doğası gereği modern finans sektörünün yapısında bir değişiklik ya da uyarlama gerektirmeden İslami bir model olarak uygulanabilecek az sayıdaki dallarından biridir. 

Ne yazık ki şu anda dünyadaki önde gelen Venture Capital şirketlerinin çoğu yahudi ortaklara sahip. Diğer bir deyişle; dünyadaki göze çarpan erken aşama girişimlerin çoğu yahudi ortaklar tarafından fonlanıyor, hisseleri onlar tarafından alınıyor ve ortakları onlar olmuş oluyor. Nihayetinde ileride milyar dolarlık olacak şirketlerin de henüz kuruluş aşamalarında yönetim kurullarına bir yahudi oturmuş, piyasaları ele geçirmenin uzun vadeli ilk adımları atılmış oluyor. Peki bu durum her zaman böyle miydi? 

Tarihe baktığımızda Venture Capital’i de kapsamına alan üst sektör ve yahudilerin özel sektöre karşı asıl en büyük silahı olan Private Equity’nin (özel sermaye) kökeni bile 19.yüzyılın ikinci yarısına, mevcut deccalist dünya düzeninin başmimarlarından J.P Morgan’ın faaliyetlerine dayandırılmaktadır. Dolayısıyla Venture Capital özelinde genellikle 20.yüzyılın başlarındaki daha da geç tarihler zikredilmektedir. Tarihe baktığımızda durum böyle dedik fakat bu tarih kimin tarihi? Bakıyoruz ama kimin gözlerinden? Sormamız gereken asıl sorular bu noktada doğuyor. 

Ana akım anlatıyı delerek kafamızı sis perdesinden çıkarıp baktığımızda görmekteyiz ki gerçekte kurumsal anlamda Venture Capital’in ilk örnekleri, temelleri Efendimiz (s.a.v.) zamanına dayanan ve Hz.Ömer (r.a.) döneminde kurumsallaşan Beytülmâl ile verilmiştir demek yanlış olmaz. Antik çağlarda risk sermayesi özelinde gösterilebilecek örnekler olsa da, buralardaki yatırımlar daha çok hibe düzeyinde kalmış ve hiçbiri paranın hem geldiği hem dağıtıldığı kanalların çeşitliliği, geri dönüşlü bir kâr ortaklığı olmaması gibi yönlerden Beytülmâl’in kurumsal yapısına benzeyememiştir. Genellikle kısaca devletin hazinesi şeklinde tanımlanan Beytülmâl, bağımsız bir tüzel kişiliği olması, devletin tüm gelir-gider dengesini yöneten ve kaynağı tek bir havuzda toplayıp çeşitli kanallara dağıtan ana mekanizma olmasıyla yalnızca bir kasa olmanın ötesinde bir yapıdır. Kamuya ait bir fon gibi işlemektedir. 

Beytülmâl, Venture Capital olgusuna ise mudârebe kavramıyla temas etmektedir. Mudârebe kısaca; bir tarafın sermaye koyması, diğer tarafın işletmeyi üstlenmesiyle kurulan kâr paylaşımı esasına dayalı ortaklığı ifade eder. Günümüz Venture Capital oluşumları da en temelde tamamen bu anlayış üzerine işlemektedir: VC sermaye koyar, start-up’lar işletmeyi üstlenir, günün sonunda da paylar bölüşülür.

Mudârebe, ismini Müzzemmil Suresi’ndeki “Bir kısmınız Allah’ın lutfundan rızık aramak üzere yeryüzünde yol tepecek“ ifadesinden alan bir kavram.

Mevcut literatürdeki risk sermayesi; henüz riskten de sermayeden de bihaberken ortak kâr paylaşımı üzere yol tepecek, risk alacak, riski bölüşecek, girişimde bulunacak kişiler doğrudan kitabımızdan yola çıkan bir kavramla isimlendiriliyor. Bağdat’ın medreselerinde doğan bu kavram, San Francisco’nun cafcaflı sokaklarının jargonu kadar ilgimizi çekmemiş olsa gerek. 

Beytülmâl üzerinden mudârebenin en güçlü örneklerinden biri, Hz. Ömer’in (r.a.) oğulları Abdullah ve Ubeydullah’ın Irak seferi dönüşünde Beytülmâl’den aldıkları sermaye ile mal alıp Medine’de satarak kâr elde etmeleri ve bu kârı Beytülmâl ile paylaşmalarıdır. Bu sayede nakit sermaye atıl kalmayıp ekonomik döngüye sokulmuş ve değerlenmesi sağlanmıştır. Girişimciler ise emek ve bilgilerini kullanarak kâr elde etmelerini sağlayacak sermayeye bu şekilde erişmişlerdir. Güncel VC’lerin mekanizmasından pratikte hiçbir farkı olmayan bu işleyişte, bir aşağılık kompleksiyle Hz.Ömer’in oğullarını B2B SaaS e-ticaret app’i yapmadıkları için suçlayamayız. Görüyoruz ki terminolojiyi elinde tutan ve yönetenler, tarihsel anlatıyı ve toplumsal hafızayı da ellerinde tutup yönetme gücüne ulaşıyorlar. Bizim aynı olguları ifade etmek için binlerce yıl öncesinde kullandığımız, manalarıyla medeniyetimizin tüm güzelliklerini bünyesinde barındıran kavramlarımız varken onlarınkini ithal ediyoruz. Bunun sonucunda Müslümanlığa sığmayacak bir edilgen tutumla kendi medeniyetimizin bize hor gösterilmesine karşı koyamıyoruz. 

Şu ana kadar hep güncel devşirme düzenin bizim inşa ettiğimiz düzene benzerlikleri üzerinden bir analoji yaptık. Biraz da farklılıklarından yola çıkmak, önümüzdeki tabloyu daha iyi anlamak konusunda oldukça yardımcı olacaktır. İnsanları ve değerleri sayılara indirgeyen Batı’nın aksine, Beytülmâl’in ana gayesi hiçbir zaman bu yatırımlarla yüksek çarpanlarla büyük marjlar elde etmek olmadı. Haşr Suresi’nin ışığında “Tâ ki o mallar, içinizde sadece zenginler arasında dolaşan bir servet hâline gelmesin!“ düsturuyla bugünkü iktisadi statükonun camdan kalelerine bir balyoz indirircesine bir anlayışla kapitalin belli bir zümre elinde toplanmadan adil ve düzenli dağılımının sağlanması amaçlandı. Paranın sürekli dolaşımda olması ve ekonomiye can vererek olabildiğince çok kişinin cebinden geçip girişimlerini, ticaretlerini, zanaatlarını gerçekleştirerek hayatlarını idame ettirmelerini sağladı. Böylece Asr-ı Saadet’te toplumsal refahın artırılması gözetilen yegâne çarpan oldu. 

Özetle şairin dediği gibi; tarantula yazdılar diye göğsümüzdeki yaftaya, tarantulaymış benim adım diyecek değiliz. Bunu dille tasdik etmesek bile farkında olmadan düşünce kalıplarımıza işlendiğini, düşüncelerimizin bize ait olmadığını fark edip sıyrıldığımız ve bizi sinesine sarmayan bu tabiattan rıza dilenmeyi bıraktığımız gün bir milat olacak. Bu yazılanlar gibi yitik malımız olan daha nice mefhumların geri sahiplenilip yalnızca bir analoji olmaktan çıkarak lineer tarih anlatımızın bir parçası olmasıyla, sadece kendimizin değil onların kitaplarını da baştan yazacak durumda olacağız. Tarih boyunca bizim ayak izlerimize basarak yolunu bulan Batı’nın riyakarlığına karşı, tarihin sıfır noktasının ancak İslam olduğunu göstermek ve bu gerçeği yaşamak her Müslümana farzdır. ¹

1. https://www.kuveytturkportfoy.com.tr/blog/is-dunyasi-ve-strateji/venture-capital-girisim-sermayesi-nedir
   
   https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/521408
   
   https://islamansiklopedisi.org.tr/mudarebe
   ︎

The post Bir Venture Capital Olarak Beytülmâl first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Çoğumuzun şairle ilk tanışması onun,
“Şiir uçağı düşüremez ama pilotun kafasını karıştırabilir.” dizeleri ile olmuştur.

Evet Mahmud Derviş için şiir sadece estetik bir uğraş değil, vatanın kelimelerle korunması ve yeniden inşasının hayaliydi. 

O, hayatı boyunca “vatansız bir vatandaş” olarak yaşamanın ağırlığını omuzlarında taşırken, Filistin’in parçalanmış coğrafyasını dünya edebiyatının kalbine nakşetti. 13 Mart 1941’de Celile’nin al-Birva köyünde doğduğunda, zeytin ağaçlarının gölgesinde sakin bir ömür süreceğini sanıyordu. Ancak 1948 yılındaki “Nekba” (Büyük Felaket), yedi yaşındaki bu çocuğu bir gecede çocukluğundan koparıp sürgün gerçeğiyle tanıştırdı.

Kendi Yurdunda “Gaip” Bir Şair

Derviş ailesiyle birlikte Lübnan’a sığındığında, “mülteci” kelimesinin ne anlama geldiğini yardım kuyruklarında beklediği “sarı peynir” ile öğrendi. Bir yıl sonra kaçak yollarla ülkesine döndüğünde ise doğduğu köyün yerle bir edildiğini ve yerine bir Yahudi yerleşimi kurulduğunu gördü. Kendi vatanında artık fiziksel olarak var olan ancak hukuken “yok” (gaip) sayılan bir yabancıydı.Daha 12 yaşındayken işgalciler hakkında bir şiir yazdığı için tehdit edildi. Eğitim hayatı bile saklanarak geçti; müfettişler okula geldiğinde, kaçak olduğu anlaşılmasın diye dolaplara veya küçük odalara kilitlendi. Bu travmatik sessizlik, zamanla onun en güçlü silahı olan şiire dönüştü.

“Kaydet! Ben Bir Arabım”

Özellikle 22 yaşındayken toplumsal bir başkaldırışa dönüşen Bitâḳet Heviyye (Kimlik Kartı) adlı şiiriyle ismi yayılmaya başlamıştı. Kimlik kartı İsrail askerlerine hitaben yazılmıştı ve kontrol noktalarında ağızdan ağıza yayılan bir türkü haline geldiğinde, Derviş İsrail hükümeti tarafından zindana atılmıştı. Ancak Kimlik Kartı yayılmaya devam etmişti. Hep bir ağızdan devrimin nidaları yükseliyordu:

سجل! أنا عربي

سجِّل
أنا عربي
ورقمُ بطاقتي خمسونَ ألفْ
وأطفالي ثمانيةٌ
وتاسعهُم.. سيأتي بعدَ صيفْ!
فهلْ تغضبْ؟

سجِّلْ
أنا عربي
وأعملُ مع رفاقِ الكدحِ في محجرْ
وأطفالي ثمانيةٌ
أسلُّ لهمْ رغيفَ الخبزِ،
والأثوابَ والدفترْ
من الصخرِ
ولا أتوسَّلُ الصدقاتِ من بابِكْ
ولا أصغرْ
أمامَ بلاطِ أعتابكْ
فهل تغضب؟

Bu şiir, sadece bir edebi metin değil, işgalciye karşı bir varoluş manifestosuydu. Şair, “Yaz! Ben bir Arabım / Kartımın numarası elli bin” diyerek, kimliğini yok saymaya çalışan bir sisteme karşı meydan okuyordu.

Nil’in Sularından Paris’e

İsrail Hükümeti tarafından üniversitede okuması yasaklanan Derviş, Moskova’da siyasal iktisat okumak için Filistin ile vedalaştı. 1970 yılında Moskova’ya gittiğinde yaşadığı hayal kırıklığı büyüktü; orayı “bir cennet değil, her yerde devletin olduğu bir şehir” olarak tanımladı. Moskova’yı bir yıl sonrasında terk edip Kahire’de Ahram gazetesine katıldı ve Hayfa’ya geri dönmemeye karar verdi. Ardından “Nil’in oğlu” olarak kendini yeniden tanımlayacağı Kahire dönemi başladı. Necib Mahfuz ve Tevfik el-Hakim gibi devlerle aynı ofisi paylaşmak, onun vizyonunu genişletti. Beyrut yılları ise direnişin en sıcak ve hüzünlü dönemiydi. Arkadaşı Gassan Kenefani’nin suikasta kurban gitmesi ve Sabra-Şatilla katliamı, Derviş’in şiirine ölümün ve yasın rengini verdi.

Beyrut Günleri

Şair kimliğinin yanı sıra Filistin Kurtuluş Örgütünün Beyrut’taki araştırma merkezini yöneten Derviş, politikanın içinde yer alarak 1974’te FKÖ lideri Yaser Arafat’ın Birleşmiş Milletlerde yaptığı meşhur konuşmanın 

“-Bugün bir zeytin dalını ve özgürlük savaşçısının silahını taşıyarak geldim. Zeytin dalının elimden düşmesine izin vermeyin.” 

metnini kaleme aldıktan kısa bir süre sonra Beyrut’tan ayrılacaktı. 

Sonraki yıllarda FKÖ’ile yolları ayrılan Derviş FKÖ’nün içinde hiçbir partinin üyesi olmayarak eleştirel politik bakışını ve bu bakışın bağımsızlığını korudu. Derviş Oslo Barış Antlaşmasını protesto etmek için 1993 yılında FKÖ’den şu sözlerle istifa etti.

“Filistinliler sabah uyandıklarında kendilerini geçmişsiz buldular.”

Önceleri Filistin’den Moskova’ya oradan Kahire’ye, Kahire’den Tunus’a taşınan Derviş, Paris’te, Amman’da, Ramallah’ta, Kıbrıs’ta ve bir çok şehirde sürgüne, Filistinlilerin temsil etmeye ve şiir yazmaya devam etti.

“Yeterince dünlerim oldu; bir yarın’a dır ihtiyacım” diyordu bir şiirinde. 9 Ağustos 2008’de Houston’da hayata gözlerini yumduğunda, geride sadece bir halkın davasını değil, insanın onur ve hürriyet arayışını anlatan devasa bir külliyat bıraktı. İsrail’in Berve’de gömülme talebini reddetmesiyle sürgünde defnedildi. Mahmud Derviş, toprağından sürülmüş olsa da kelimeleriyle her dilde kendine bir vatan kurmayı başardı.

İlave Okumalar:

Ali Eminoğlu, Modern Arap Şiirinde Mahmud Derviş ve Şiir Anlayışı, Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, 2016.

Eyüp Akşit, “Şiir ve Direniş Yolunda Bir Ömür: Mahmud Derviş”, Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, Sayı 1, 2016.

Gassan Kenefani, İşgal Altında Direnen Filistin Edebiyatı: 1948-1968, Beyrut, 1968.

Mahmud Derviş, Biz Kaybettik Aşk da Kazanmadı, (Çev. Lütfullah Göktaş), Kitabevi Yayınları, İstanbul, 2008.

Mahmud Derviş, Bu Şiirin Bitmesini İstemiyorum, (Çev. Mehmet Hakkı Suçin), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2016.

Mahmud Derviş, Badem Çiçeği Gibi Yahut Daha Ötesi, (Çev. Mehmet Hakkı Suçin), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2013.

Mahmud Derviş, Atı Neden Yalnız Bıraktın, (Çev. Mehmet Hakkı Suçin), Kırmızı Kedi Yayınevi, İstanbul, 2015.

Mahmud Derviş, Ölümü Seviyorlar Benim, (Çev. Lütfullah Bender), Armoni Yayınları, İstanbul, 1988.

Mahmud Derviş, Mural, (Çev. Mehmet Hakkı Suçin), Kırmızı Yayınları, İstanbul, 2015.

Tavsiye Bazı şiirleri: 

Bu Dünyada Hayatta Kalmayı Hak Eden Şeyler Var

Nisanın tereddütü
Seher vakti ekmeğin kokusu
Bir kadının erkekler hakkındaki görüşleri
Aşil’in yazıları
Aşkın başlangıcı
Bir taşın üstündeki çim
Bir ney ipliğinde duran anneler
Savaşçıların anılarından korkması
Bu dünyada hayatta kalmayı hak eden şeyler var:
Eylül sonu
Bütün kayısılarıyla kırkını bırakan kadın
Hapishanede bir güneş saati
Birçok varlığa öykünen bulutu
Bir halkın ölülerine yasemin götürenleri alkışlamaları
Zorbaların şarkılardan korkması
Bu dünyada hayatta kalmayı hak eden şeyler var:
Bu dünyada dünyanın hanımefendisi, başlangıçların annesi, sonların annesi var
Eskiden Filistin’di adı, şimdi Filistin’dir adı
Hanımefendim: Hak ediyorum, çünkü sen hanımefendimsin.
Hayatta kalmayı hak ediyorum!

Kaydet!

Ben Arap’ım
Kartımın numarası
Elli bin
Sekiz çocuğum var
Dokuzuncusu da yolda, yaz sonunda burada!
Kızıyor musun?
Kaydet!
Arap’ım,
Taş ocağında çalışıyorum, emekçi yoldaşlarımla
Sekiz çocuğum var.
Giysilerini, defterlerini taştan çıkarıyorum, ekmeklerini!
Sadaka bekleyecek değilim kapında
Konağının önünde küçülecek değilim
Kızıyor musun?
Kaydet!
Arap’ım
Adım var, yalnız yoktur lakabım
Bu diyarda, öfke kazanında yaşayan
En sabırlı insanım
Uzanmıştır köklerim
Zamanın doğuşundan daha eskiye
Yılların bilinmesinden daha eskiye
Karasaban süren bir ailedendir babam
Soylu efendilerden değil!
Ve dedem bir çiftçiydi, ne nesebi belliydi ne şeceresi
Kendiliğin yüceliğini öğretirdi bana
Kitap okumadan önce!
Arap’ım!
Kaydet!
Arap’ım!
Saçlar: Kömür karası
Gözler: Kahverengi
Başımda kefiyemin üstünde bir ıkal;
Ayırıcı niteliklerim.
Ayalarım sert mi sert kaya gibi
Tırmalar ona değeni
Adresim: Unutulmuş bir köydenim, silahsız
Sokakları adsız
Taş ocağındadır, tarladadır tüm erkekleri
Kızıyor musun?
Kaydet!
Arap’ım!
Sen yağmaladın bağlarını atalarımın
Çocuklarımla sürdüğüm toprağı sen yağmaladın.
Bana ve torunlarıma hiçbir şey bırakmadın
Şu kayalıklardan başka!
Ve diyorlar ki hükümetiniz
Bunları da alacakmış, öyle mi?!
Öyleyse!
Kaydet birinci sayfanın en başına!
Nefret etmem insanlardan
Hiç kimseye saldırmam
Ama aç kalınca
Yerim etini toprağımı gasp edenin, yerim!
Kolla kendini, kork benim açlığımdan!
Kork benim öfkemden!
Arap’ım ben!

The post Toprağının Sürgün Ozanı: Mahmud Derviş first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Yeryüzü Akademisi 2026 Bahar Dönemi Kapanış

Yeryüzü Akademisi’nde Arap Yarımadası Keşfi

7 Nisan 2026 tarihinde, “Çölden Doğan Medeniyet” başlığıyla çıktığımız bu yolculuk, bugün itibarıyla nihayete erdi. Yasir Feten rehberliğinde, coğrafyanın derinliklerinden İslam tarihinin dönüm noktalarına uzanan bu 7 haftalık süreç, hepimiz için sadece akademik bir birikim değil, aynı zamanda İslam tarihine dair derin bir perspektif tazeleme deneyimi oldu.

Tarihin İzinde Bir Soluk

Akademimizin ilk haftalarında, çölün karakteri ve bölge insanının sosyokültürel kodlarını çözmeye çalıştık. Kahtaniler ve Adnaniler’in hikâyelerinden, Kureyş’in ticari dehasına; Efendimizin (s.a.v.) kutlu mücadelesinden Hulefa-i Raşidin döneminin adaletine ve Emeviler’in kurumsallaşma sürecine kadar uzanan bu yoğun program, tarihsel olayların ötesinde bir “anlama” çabasıydı.

Derslerimizde sadece olayları anlatmakla kalmadık;

• Coğrafya ve Sosyoloji: Bölge insanının karakteri ve çölün medeniyet üzerindeki etkilerini tartıştık.
• İslam Tarihine Bakış: Türkiye’de sıkça yanlış yorumlanan konuları, farklı tarihsel perspektifler ve kaynaklarla yeniden değerlendirdik.
• Kur’an’da Geçen Kavimler: Kaf Suresi gibi kaynaklardan yola çıkarak, Himyeli devleti gibi kadim yapıların İslam tarihindeki yerini konuştuk.
• Siyer ve Kurumsallaşma: Mekke’nin fethinden Emeviler dönemindeki devletleşme sürecine kadar, bir inancın nasıl medeniyete dönüştüğünü analiz ettik.

Not defterlerimize aldığımız curucu noktalardan bazıları ise şöyleydi:

“Mekke, Hz. İbrahim’den bu yana ‘Beledil-Emin’dir; yani bir güvenlik ve ticaret sığınağıdır. İslam’ın doğuşu, bu güvenli limanın üzerine inşa edilmiştir.”

“Miraç hadisesini veya tarihteki kırılma noktalarını boş yere tartışanlarla vakit kaybetmeyin; ‘Ve kâlû selâme’ diyerek, kendi yolunuza devam edin.”

“Mekke’nin fethinden sonra Efendimiz’in hicret edenleri geri döndürmesi veya farklı bölgelere (Şam, Irak gibi) yönlendirmesi, bir medeniyetin sadece bir noktaya hapsolmayıp dünyaya yayılma stratejisinin bir parçasıydı.”

Başarı ve Suudi Arabistan Yolculuğu

Programımızın sonunda gerçekleştirdiğimiz sınavla, büyük bir heyecana da ortak olduk. Eğitim sürecindeki özverili katılımları ve sınavdaki başarılarıyla ilk 5’e giren kıymetli katılımcılarımız, ödül olan Suudi Arabistan gezisine hak kazandılar. Uçak ve konaklama giderlerinin akademimiz tarafından karşılandığı bu özel ödül ile; derslerde konuştuğumuz o kadim coğrafyayı, tarihsel hafızanın içinde yerinde deneyimleme şansına erişecekler.

Yeni Dönemlerde Buluşmak Üzere

Yeryüzü Akademisi’nin üçüncü dönemini, geride bıraktığımız kıymetli notlar ve paylaşılan ortak bir bilinçle kapatıyoruz. Bu süreci kıymetli kılan şey, kuşkusuz sizlerin öğrenme iştahı ve akademiye kattığınız değerdi.

Tarihin tozlu raflarında bir yolculuğa çıkmaya ve bu bilgiyi toplumsal faydayla harmanlamaya hazır olan herkesi, yeni dönem çalışmalarımızda tekrar aramızda görmeyi diliyoruz.

Akademide görüşmek üzere.

The post ARAPLAR first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Temelleri Hazreti Adem tarafından atılan, daha sonra Hazreti İbrahim ve oğlu Hazreti İsmail tarafından yeniden inşa edilen Kâbe; Beytullah, Beyt ve Beyt-i Atik olarak da isimlendirilir. Kâbe, Peygamber Efendimizin

“Ey Mekke! Senden çıkarılmış olmasaydım asla seni terk etmezdim”

dediği Mekke’nin göz bebeğidir.

Kâbe, inşa edildiğinden bu yana birçok kez tahribata uğramıştır. Doğal afetlerin yanında, siyasi çatışmalar ve isyanlardan ötürü de pek çok kez zarar görmüştür. Peygamber Efendimiz döneminde Kâbe’ye herhangi bir fiziki saldırı gerçekleşmemiş veya zarar gelmemiştir. Ancak Efendimize peygamberlik gelmeden yaklaşık beş yıl önce Mekke’de şiddetli bir sel meydana gelmiş, yağışın etkisiyle Kâbe’nin taşları ve duvarları çatlamıştır. Bunun üzerine Kureyş kabilesi Kâbe’yi onarmış ve yeniden imar etmiştir.

Siyasi çatışmalar sebebiyle Kâbe’nin uğradığı tahribatlardan bahsedecek olursak; Peygamberimizin doğumundan 52 gün önce, Fil Suresi’nde de anlatılan Fil Vakası meydana gelmiş, bir saldırı teşebbüsü olmuş lakin Kâbe zarar görmemiştir.

Tarih Boyunca Kâbe’ye Yönelik Önemli Saldırılar

•  Yezid b. Muaviye Dönemi (683): Hz. Aişe annemizin yeğeni olan Abdullah b. Zübeyr’in Emevilere karşı halifeliğini ilan edip Kâbe’ye sığınması üzerine, Emevilerin vali ve kumandanlarından Haccac-ı Zalim, Mekke’yi kuşatmış ve mancınıklarla Kâbe’yi taşa tutarak tahrip etmiştir.

•  Karmatiler Baskını (930): Arap Yarımadası’ndaki Ahsa’da müstakil bir devlet kurmuş olan Bahreyn merkezli Karmatiler, Mekke’yi basmış, binlerce hacıyı öldürmüş ve Kâbe’nin kutsal taşı Hacerüleved’i yerinden söküp kendileriyle götürmüşlerdir. Taş, 20 yıl sonra tekrar iade edilmiştir.

1979 Kâbe Baskını

Günümüze yakın bir tarih olan 20 Kasım 1979’da, Suudi rejimine karşı ayaklanan Cüheyman el-Uteybi liderliğindeki silahlı bir grup Mescid-i Haram’ı basarak iki hafta boyunca kontrol altına almıştır. Çatışmalar ve düzenlenen operasyonlar sonucu Harem-i Şerif ağır hasar görmüştür.

Baskının Nedeni ve Cüheyman el-Uteybi Kimdir?

Baskının liderliğini yapan Cüheyman el-Uteybi, Suudi Arabistan’ın Necid bölgesinin köklü bedevi kabilelerinden Uteybe kabilesine mensuptur. 18 yıl boyunca kraliyet ordusunda görev almış, 1973 yılında ise Suudi Arabistan rejimine tepki duyduğu için istifa etmiştir. Suudi yönetiminin Batılı ülkelerle ilişkilerinden ötürü yozlaştığını ve artık İslamiyet’i temsil etmediğini düşünüyordu.

Cüheyman, daha sonra Medine’de üniversite gençliğini etrafına toplayarak kendilerine “Yeni İhvan” adını veren bir grup kurdu. Dedesi olduğu öne sürülen Sultan Bacad el-Uteybi, bu bölgede 1920’lerin sonunda Suudi Hanedanlığı’na karşı isyan eden Selefi İhvan hareketinin liderliğini yapmıştır. 19. yüzyılın başında kurulan Suudi Devleti’nin ilk kralı Abdülaziz bin Suud’un projesiyle bedevi kabileler yerleşik hayata geçirilmiş, silahlandırılmış ve bu ismi kullanmışlardır. Bu hareketin Mısır’daki İhvan-ı Müslimin ile bir ilgisi yoktur; Suud’da ortaya çıkan bu yapıya “Necid İhvanı” adı verilmiştir.

Cüheyman, eğitimi sırasında mehdi ve fitne hadislerine odaklanmış, dünyanın sonuna ilişkin hadislerle o dönemki dünya koşullarını eleştirmiştir. Selefi ve Vahhabi inanışları doğrultusunda “İslam’a Çağrı” adlı bir grup kurarak kendine taraftar toplamıştır. Daha sonraları, 1978 yılında Suud yönetimi aleyhine gösteri düzenlemiş olsalar da sorgulamaların ardından zararsız olduklarına kanaat getirilerek serbest bırakılmışlardır.

Baskın Günü ve Amaçları

Takvimler 20 Kasım 1979 tarihini gösterdiğinde, sabah namazı vaktinde baskın düzenlenmiştir. Daha öncesinde mescidin alt katlarına ve dehlizlerine gizlenen teçhizat, silahlar ve mühimmatlar ortaya çıkarılarak savunma düzeni alınmıştır. Mescidin kapıları kapatılarak önce içerideki ses düzeneği ele geçirilmiş ve anonslarla propagandaya başlanmıştır. İlk ilan edilen husus, Mehdinin ortaya çıktığı iddiasıdır. Makam-ı İbrahim ile Hacerülesved arasındaki mevkide o anda bir biat töreni düzenlemişlerdir.

Baskını düzenleyen grubun bazı dini ve siyasi talepleri bulunmaktaydı. Baskının lideri el-Uteybi, kayınbiraderi Muhammed Abdullah el-Kahtani’yi mehdi ilan etmiş ve bütün inananları ona biat etmeye çağırmıştır.

Kuşatma ve Operasyon Süreci

Eylemin hac döneminden yaklaşık iki hafta sonraya denk gelmesi ve Muharrem ayının ilk sabah namazında gerçekleşmesi nedeniyle, Mescid-i Haram içerisinde 50.000 ile 100.000 arasında değişen sayıda Müslüman rehin kalmıştır. Baskıncılar, yaptıkları propagandanın ardından hacılardan isteyenlerin çıkmasına izin vermişlerdir. Rehinelerden, Kâbe imamı Muhammed bin Abdullah es-Sebil’i de kapsayan büyük bir çoğunluk böylece serbest kalmıştır.

Olayın dış dünyaya duyurulmasını sağlayan iki olası durum söz konusudur:

1.  Baskın başladığında, baskıncılar telefon hatlarını keserek iletişimi sonlandırmadan önce inşaat alanında çalışanların durumu haber vermesi,
2.  Cemaatin büyük kısmıyla birlikte mescitten ayrılan Kâbe imamının haberi yetkililere iletmesi. (Bu olay Türk medyasında da geniş yankı bulmuştur.)

Ebu Kubeys Dağı’na, minarelere ve yüksek mevkilere çıkan el-Uteybi’nin adamları, Kâbe’yi çeviren Suudi birliklerini takip edebiliyor ve onları Harem-i Şerif’e yaklaştırmıyordu. Öte yandan Suudi Arabistan yönetimi ise içeridekilerin sayısından, ellerindeki imkanlara ve yaptıkları hazırlıklara kadar hiçbir konuda net bilgi sahibi olamıyordu. Olayların büyümemesi ve ülkede kontrolün tamamen kaybedilmemesi için ilk etapta Medine ve Taif başta olmak üzere bazı şehirlerde sokağa çıkma yasağı getirildi. Mekke şehri tamamen boşaltıldı ve iletişim hatları kesildi. Gazetecilere getirilen sansürler başta olmak üzere yayınlar, iletişim imkanları ve ülkeye giriş-çıkışlar üzerindeki denetimler artırıldı.

Ulemadan verilen fetva doğrultusunda, isyancılara tanınan sürede teslim olmamaları neticesinde askeri harekat başladı. Baskının altıncı günündeki ilk müdahale girişimi, keskin nişancı ateşi sebebiyle Suudi güçlerinin geri çekilmesiyle sonuçlandı. Daha sonraki günlerde Pakistan’dan gelen özel eğitimli komando birliği de önemli bir katkı sağlayamadı. Bunun üzerine Fransız terörle mücadele birliğinin çağrılmasına karar verildi. Ancak gayrimüslimlerin Mekke’ye girmeleri dini açıdan yasaktı. Bu engel, dönemin Mekke Kadısı İbn Baz’ın verdiği bir fetva ile aşıldı. Fransız askerlerine Mekke’ye varmadan önce kağıda yazılmış Kelime-i Şehadet okutularak Kâbe’nin etrafında konuşlandırılmaları sağlandı.

Mescide havadan ve karadan düzenlenen operasyonla önce zemin kat ve üst katlar ele geçirildi. Alt katta bulunan ve direnmeye devam edenlere karşı Fransız birliğinin geliştirdiği strateji uygulandı. Bodrum katına tonlarca su pompalanarak eylemcileri içine alacak şekilde bir su havuzu oluşturuldu. Ardından dehlizlerde ve alt katlarda saklananlara sinir gazı verildi. Kâbe’ye ve dehlizlere pompalanan sulara elektrik verilerek eylemcilerin teslim olması istendi. Teslim olanlar dışarı çıkarıldı, teslim olmayanların büyük kısmı ise öldürüldü. Yapılan operasyonda Cüheyman el-Uteybi sağ ele geçirilirken, mehdi iddiasıyla ortaya çıkan Muhammed el-Kahtani öldürüldü.

İdamlar ve Sonuçları

Kral, Kıdemli Alimler Konseyi’nden sanıkların yedi ayrı suçtan suçlu bulunduğuna dair bir fetva aldı. Bu suçlar şunlardı:

1.  Mescid-i Haram’ın kutsallığını ihlal etmek,

2.  Muharrem ayının kutsallığını ihlal etmek,

3.  Müslümanları ve diğer insanları öldürmek,

4.  Meşru otoritelere itaatsizlik etmek,

5.  Mescid-i Haram’da namaza ara verilmesine sebep olmak,

6.  Mehdi’yi teşhis etmede yanılmak ve insanları yanıltmak,

7.  Masum insanları suç eylemleri için sömürmek.

Yargılanan kişilerden 170’i için verilen cezaların infazı ülkenin sekiz ayrı şehrinde gerçekleştirildi. Baskının liderliğini üstlendiği belirlenen, aralarında el-Uteybi’nin de bulunduğu 63 eylemci halka açık bir biçimde 9 Ocak 1980 tarihinde Bureyde, Dammam, Mekke, Medine, Riyad, Abha, Hail ve Tebük meydanlarında başları kesilerek idam edildi.

Bu baskının arka planını düzenleyerek destek veren odaklar tam olarak aydınlatılmamış veya açıklanmamıştır. Bir görüşe göre, bazı Suudi prenslerinin de olaylara dahil olduğu ancak zamanın kralı Halid bin Abdülaziz el-Suud’un bu prensleri cezalandırmaktan çekinerek bazılarını sadece sürgüne göndermekle yetindiği öne sürülmüştür. Bir diğer iddia ise silahların gizlenmesine yardım ettiği ileri sürülen ve Kâbe’de inşaat işlerini yürüten Bin Ladin Grubu’nun olaya dahil olduğu, ancak Suudi hanedanıyla olan yakın ilişkilerini kullanarak olaydan sıyrıldıkları yönündedir.

Bu ayaklanmanın bir sonucu olarak, Suudi Arabistan’da radikal dini akımların kontrol altına alınması amacıyla daha katı ve muhafazakar bir devlet politikasına geçilmiştir. Öte yandan günümüzde el-Uteybi, Suudi karşıtı Selefi-Vahhabi akımlar tarafından hâlâ bir kahraman olarak görülmekte ve saygıyla anılmaktadır; kendisi yalnızca mehdilik iddiası ve eylemi Kâbe’de düzenlemiş olması yönüyle eleştirilmektedir.

Kâbe baskını sırasında henüz 1 yaşında olan oğlu Hatal bin Cüheyman ise bugün Suudi Arabistan ordusunda subay olarak görev yapmaktadır.

The post 1979 Kabe Baskını first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Yeryüzü Akademisi’nin kurucusu ve daimi eğitimcisi Yasir Feten’in yol hikayelerinden bahisle hayatını konuşuyoruz.

Uzun yıllardır seyahatlerini bazen tek başına, bazen yakın çevresi ile yapan Yasir Feten her bir coğrafyanın, her bir yol arkadaşının nasıl ayrı hatıra ve ayrı bir iz bıraktığını anlatıyor.

The post Yola Çıkarken – Yasir Feten ile Röportaj first appeared on Yeryüzü Akademisi.

25 Eylül 1997 sabahı, Ürdün’ün başkenti Amman’da bölge tarihinin en sansasyonel istihbarat operasyonlarından biri gerçekleşti. İsrail dış istihbarat servisi Mossad, Hamas’ın Siyasi Büro Şefi Halid Meşal’i, Ürdün ülke sınırları içerisinde ortadan kaldırmak için gizli bir operasyon başlattı. Dönemin İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun bizzat onayladığı bu suikast planı, sadece bir lideri hedef almıyor, aynı zamanda bölgedeki dengeleri de sarsmayı amaçlıyordu.

Tarihsel bağlam incelendiğinde, bu operasyonun zamanlaması oldukça dikkat çekicidir. İsrail ve Ürdün, bu olaydan üç yıl önce yani 1994 yılında Wadi Araba Barış Antlaşması’nı imzalamıştı. ​Dolayısıyla, Amman’ın merkezinde gerçekleştirilecek bir operasyon sadece bir suikast olmaktan öte, iki ülke arasındaki diplomatik barış zeminine vurulmuş ağır bir darbe niteliği taşıyordu. Ancak Mossad’ın planladığı bu suikast istihbarat tarihine kusursuz bir operasyon olarak geçmek yerine, İsrail adına küresel bir diplomatik krize dönüşecekti.

Hedefteki İsim: Halid Meşal Kimdir ve Neden Hedef Seçildi?

​Mossad’ın Amman’ın göbeğinde böyle riskli bir operasyona girişmesinin arkasındaki ana neden, Halid Meşal’in Hamas içerisindeki stratejik ağırlığıydı. 1956 Ramallah doğumlu olan ve gençlik yıllarında Kuveyt Üniversitesi’nde Fizik eğitimi alan Meşal, örgütün askeri kanadından ziyade siyasi ve entelektüel aklını temsil ediyordu. 1987’de Hamas’ın kurulmasıyla birlikte hareketin dış ilişkiler ve finans ağlarını yöneten Meşal, 1996 yılında örgütün Siyasi Büro Şefi seçilerek uluslararası alandaki en yetkili diplomatik yüzü haline geldi.

Peki, İsrail neden özellikle Meşal’i hedef seçmişti? O dönem Hamas’ın kurucusu Şeyh Ahmed Yasin İsrail hapishanesindeydi. Böyle bir atmosferde Halid Meşal; hareketin dış dünyayla bağını kuran ve stratejik kararları alan “küresel beyni” konumundaydı. Mossad, Meşal’i ortadan kaldırarak örgütü uluslararası arenada lidersiz bırakmayı amaçlıyordu. Dolayısıyla 25 Eylül sabahı Amman sokaklarında yürüyen kişi, İsrail için sıradan bir figür değildi.

Görünürde Kusursuz Planın Çöküşü: Kulağa Püskürtülen Zehir

Mossad’ın Halid Meşal suikastı için hazırladığı strateji, iz bırakmamak üzerine kuruluydu. Bu yüzden kimyasal silah tercih edildi. Tercih edilen madde, solunum merkezini yavaşça felç eden ve vücutta doğal bir beyin kanaması veya uykuda ölüm süsü veren fentanil türevi ölümcül bir toksindi. Plana göre, Meşal’e sokakta yaklaşılacak, zehir kulak arkasına püskürtülecek ve Meşal 48 saat içinde hiçbir iz bırakmadan hayatını kaybedecekti.

Saldırıyı gerçekleştirecek ajanlar ise sahte Kanada pasaportları kullanan ve turist kılığında Ürdün’e giriş yapan Mossad ajanlarıydı.

25 Eylül sabahı Halid Meşal, Amman’daki ofisinin önünde aracından indiği sırada Kanadalı turist kılığındaki ajanlar arkasından yaklaştı. Ajanlardan biri, elindeki özel cihazla zehirli sıvıyı Meşal’in kulağına püskürtmeyi başardı. İlk bakışta operasyon başarıyla tamamlanmış gibi görünüyordu; Meşal acı içinde sarsılmış ancak ne olduğunu tam olarak anlayamamıştı. Mossad ajanları ise hızla olay yerinden uzaklaşmaya başladı. 

Amman Sokaklarında Kovalamaca ve Mossad Ajanlarının Yakalanması

Operasyonun kırılma anı, Halid Meşal’in korumasının sergilediği refleksti. Durumdan şüphelenen koruması, kaçmaya çalışan sahte Kanada pasaportlu turistlerin peşine düştü. Amman sokaklarında başlayan ve kilometrelerce süren bu kovalamaca, titizlikle planlanan bir istihbarat operasyonunu bir anda kamuoyunun gözü önünde yaşanan bir arbedeye dönüştürdü.

Kaçan iki Mossad ajanı yakalandı. Çıkan fiziksel çatışmada iki fail etkisiz hale getirilerek teslim edildi. Ajanların üzerinde bulunan sahte Kanada pasaportları, krizin boyutunu uluslararası arenaya taşıdı. Ürdün istihbaratı yakalanan şahısların alelade birer turist değil, Mossad’ın en seçkin birimlerine mensup ajanlar olduğunu tespit etti.

Kral Hüseyin’in Siyasi Resti ve Halid Meşal’i Kurtaran Panzehir

Saldırının hemen ardından Halid Meşal’in durumu hızla kötüleşti. Hastaneye kaldırılan Meşal, fentanil zehrinin etkisiyle komaya girdi ve solunum cihazına bağlandı. Ürdün doktorları, bu toksinin ne olduğunu çözemedikleri için tıbbi müdahale yetersiz kalıyordu. Olayın vahametini ve kendi topraklarında gerçekleştirilen bu egemenlik ihlalini öğrenen Ürdün Kralı Hüseyin, İsrail’e tarihi bir rest çekti. 

Kral Hüseyin, dönemin ABD Başkanı Bill Clinton’ı doğrudan arayarak şu net mesajı iletti:

“Eğer Halid Meşal ölürse, elimizdeki Mossad ajanları Amman meydanında halkın gözü önünde idam edilir ve İsrail ile yapılan 1994 Wadi Araba Barış Antlaşması derhal fesh edilir.”

Bu tehdit, ​Beyaz Saray’ı radikal bir müdahaleye mecbur bıraktı. Bill Clinton, bölgedeki barış sürecinin tamamen yok olmasını engellemek adına Tel Aviv’e, özellikle de Başbakan Benjamin Netanyahu’ya yönelik ağır bir siyasi baskı uyguladı. 

Netanyahu, uluslararası yalnızlaşmaktan kaçınmak ve ajanlarını kurtarmak amacıyla, panzehiri Amman’a göndermek zorunda kaldı. Panzehirin hastaneye ulaşması ve Meşal’e enjekte edilmesiyle birlikte, Hamas lideri günler süren  komadan nihayetinde uyandı.

Operasyonun Ters Tepmesi: Şeyh Ahmed Yasin’in Hapisten Çıkış Süreci

Mossad Amman operasyonu 1997, sadece panzehirin teslim edilmesiyle sınırlı kalmayan bir diplomatik tavize dönüştü. Kral Hüseyin, elindeki esir Mossad ajanlarını bırakmak için İsrail’den çok daha büyük bir bedel talep etti. Yapılan müzakereler sonucunda İsrail, hapishanede tuttuğu en önemli Filistinlileri serbest bırakmaya zorlandı.

Bu müzakerelerin en tarihi sonucu, Hamas’ın kurucusu ve ruhani lideri olan Şeyh Ahmed Yasin’in serbest bırakılması oldu. İsrail hapishanelerinde müebbet hapse mahkum edilen Şeyh Ahmed Yasin, suikast fiyaskosu sayesinde serbest bırakıldı. Bununla da kalınmadı; onlarca Ürdünlü ve Filistinli mahkum da ajanların iadesi karşılığında özgürlüğüne kavuştu. Mossad, Hamas’ın yükselen liderini ortadan kaldırmak isterken, organizasyonun hem kurucu liderini hapisten çıkarmış hem de hedef aldığı aktörü küresel bir sembol haline getirmişti.      

Başarısız Suikastın Hamas’ın Yükselişine Etkisi

1997 yılında yaşanan Halid Meşal suikast girişimi, istihbarat literatüründe taktiksel seviyede ne kadar profesyonel planlanırsa planlansın, stratejik ve diplomatik vizyondan yoksun operasyonların nasıl büyük bir bozguna dönüşebileceğinin en somut örneğidir. İsrail, bu operasyonla birlikte askeri ve istihbarat imajına ağır bir darbe almıştır.

Diğer taraftan bakılacak olursa bu başarısız suikast, Halid Meşal’i Filistin direniş hareketi içerisinde efsaneleştirdi. Hamas, hem Şeyh Ahmed Yasin’in geri dönüşüyle manevi bir güç kazandı hem de Meşal’in küresel medyadaki görünürlüğü sayesinde siyasi imajını arttırdı.

Sonuç olarak, 1997’de Amman sokaklarında püskürtülen o zehir, Halid Meşal’i ortadan kaldırmaya yetmediği gibi, bölgenin siyasi haritasında Hamas’ın kalıcı bir aktör olarak kalmasının önünü açtı.

The post İstihbarat Tarihinde Bir Dönüm Noktası: 1997 Halid Meşal Suikasti first appeared on Yeryüzü Akademisi.

Faysal bin Abdülaziz, 1906 yılının Kasım ayında Riyad’da doğdu. Suudi Arabistan’ın kurucusu Kral Abdülaziz bin Suud’un üçüncü oğluydu. Küçük yaşta annesini kaybetti ve anne tarafından dedesi olan Abdullah bin Abdüllatif’in tarafından büyütülüp, hafızlığını, geleneksel eğitimini, İslam hukuku ve doktrinleri üzerine eğitim çalışmalarını dokuz yaşında tamamlamıştır. Babası, onu askeri ve siyasi açıdan gelişmesini desteklemiş ve Faysal genç yaşta babasını uluslararası toplantılarda temsil etmek üzere seçilmiştir. ¹

Siyasi Kariyeri ve Veliahtlık Dönemi

Faysal, babasının hükümdarlığı sırasında etkili bir kraliyet mensubu olarak öne çıkmıştır. 1926’dan 1932’ye kadar Hicaz valisi olarak görev yaptı. 1930’dan itibaren Suudi dışişleri Bakanı 1954’ten ölümüne kadar da hariç başbakan olarak görev yapmıştır. Tahta çıkmadan önce 9 Kasım 1953 – 2 Kasım 1964’e kadar Suudi Arabistan veliaht prensi olarak görev yapmıştır. ²

Suudi Arabistan Krallığı’nın İlanı ve Veliahtlık Dönemi İcraatları

23 Eylül 1932’de Mekke‘deki El-Hamidiye Sarayı’nda ‘Hicaz ve Necid Krallığı’nın adını Suudi Arabistan Krallığı olarak değiştiren kraliyet kararnamesini okuyarak babası adına Suudi Arabistan’ın kuruluşunu resmen ilan etti.

Faysal, Veliaht prens olarak görev yaptığı zaman diliminde 1958 yılında Ekonomik Kalkınma Komitesi’ni kurmuş,
1961 yılında Medine İslam Üniversitesi’nin kurulmasına öncülük etmiştir. 1962 yılında dünya çapında bir hayır kurumu olan Dünya İslam Birliği’nin kurulmasına yardımcı olmuştur. 1963 yılında ülkenin ilk televizyon kanalı olan Es-Suudiyye‘yi kurduttu. Yine bu dönemde Saudi B. Group’u Mescid-i Haram‘ı genişletmekle görevlendirmişti. Bu aşamada çevredeki yollar geliştirildi ve meydanlar oluşturuldu.
1965 yılında Dünya İslam Birliği Makam-ı İbrahim’i yenilemeyi ve makamı gümüş kapaklı kristal bir sütunun içine yerleştirmeyi planlamıştır. Faysal bu talebi kabul etmiş ve hemen uygulanması için emir yayınlamıştır.
Dünyanın her bir köşesinden gelen müslümanların ihtiyaçlarını karşılamak ve özel olarak ilgilenmiş ve farklı coğrafyalaralardan Müslümanları tanıma ve sorunları hakkında bilgi sahibi olma fırsatına sahip olmuştur. Bu kişilerin arasında Muhammed Esed ve Malcolm X gibi tanınmış kişiler de vardı. Mescid-i Nebevî için ise hacı sayısındaki artış nedeniyle mescidin batısına ibadet alanları inşa edilmesi emrini vermiştir. İbadet alanı 1973 yılında inşa edilmiş ve ikinci Suudi genişlemesine kadar ayakta kalmıştır. Saudi B. Group 1964 yılında ise Kubbetü’s Sahra‘da restorasyon çalışmaları yapmak üzere Kudüs’e gönderilmiştir.

Krallık Dönemi, Resmi Semboller ve İç Politika Reformları

1964 yılında Suudi Arabistan kralı olmuş ve kısa bir süre sonra yaptığı bir konuşmada şöyle demiştir:

“Kardeşlerim, beni hem kardeş hem de hizmetkar olarak görmenizi rica ediyorum. ‘Hükümranlık’ sadece Allah’a mahsustur ve ‘taht’ göklerin ve yerin tahtadır.’’ ³

Suudi Arabistan bayrağı 1902’den beri kullanılmasına rağmen 15 Mart 1973’te kendisi tarafından resmîleştirilmiştir. Aynı zamanda iktidarı’nın ilk yıllarında tüm Suudi prenslerin çocuklarını yurtdışına göndermek yerine ülke içinde okutmaları gerektiğine dair bir ferman yayınlamıştır. Bu karar, üst sınıf ailelerin oğullarını krallıkta okumaları için geri getirmelerine de sebep olmuştur. 1970 yılında Adalet Bakanlığı’nı kurmuş ve ülkenin ekonomik kalkınması için ilk ‘beş yıllık plan’ı başlatmıştır. Gerçekleştirdiği sosyal değişimlerden hoşnutsuzluk duyulsa da, Suudi Arabistan’ı modernleştiren politikaları, kutsal şehirler Mekke ile Medine’ye yönetmesi, siyonizmin sağlam bir muhalifi olarak tanınması ve ülkenin hızla yükselen mali gücü nedeniyle Arap dünyası Faysal‘a saygı duymaya başlamıştır.

İslam Birliği Politikası ve Mescid-i Aksa Yangını

Dünya petrol rezervlerinin üçte ikisini ellerinde bulunduran 13 ülkenin bir araya gelerek oluşturduğu Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC)’nün kurucuları arasında yer alan Faysal bin Abdülaziz, Arap Milliyetçiliği yerine İslam Birliğini savunan bir politika izlemiştir. Altı Gün Savaşları olarak bilinen 1967 Arap-İsrail savaşında Arap İttifakının yenilmesi ve işgalin genişlemesi onun için en büyük sorunlardan biriydi. Bu sorunun zirve noktası ise 21 Ağustos 1969 günü Avustralya asıllı fanatik Yahudi Michael Dennis Rohan’ın Mescid-i Aksa içinde bulunan Kıble Mescidini ateşe vermesi oldu. Yangında Selahattin Eyyubi’nin Kudüs’ü kurtardıktan sonra Kıble Mescidi’ne yerleştirdiği ahşap minber yandı ve mescitte ağır hasar oluştu. Bu olay üzerine harekete geçen Kral Faysal, Suudi Arabistan liderliğinde İslam Konferansı Örgütü’nün kurulmasına önderlik etti.

O günlerde yaptığı bir konuşmada:

“Mukaddes Kuds-ü Şerif sizi çağırıyor. Mescid-i Aksa içinde bulunduğu zorluklardan kendisini kurtarmanız için bekliyor. Neden korkuyoruz? Bizi durduran nedir? Ölümden mi korkuyoruz? Allah yolunda cihat ederek ölmekten şerefli ve daha faziletli ölüm var mıdır? Ey Müslüman kardeşlerim, bizler bir dirilişi arzuluyoruz. Onun adı İslam’dır. Ne ayrılıkçı ne kavmiyetçi ne de mezhepçi bir diriliş… Adı cihat olan Allah yolunda bir davanın dirilişi. Rabbime beni O’nun yolunda şehit olanlardan kılması için yalvarıyorum. Eğer bana Mukaddes beldemizin uğrunda cihat etmeyi nasip etmeyecek ve onun kurtulduğunu bana göstermeyecekse beni bu dünyada bir an bile yaşatmasın”

demişti.⁴

1973 Yom Kippur Savaşı ve Tarihi Petrol Ambargosu

1973 yılında Ortadoğu yeni bir savaşa doğru sürüklenmekteydi. Arap ülkeleri 1967 yılında İsrail ile yaptıkları “Altı Gün Savaşlarında” kesin bir mağlubiyet aldılar. Bu tarihten itibaren ümitlerini BM toplantılarına ve ABD-Rusya görüşmelerine bağladılar. Ancak diplomatik çabaların sonuç vermediğinin anlaşılması Arapları tek yolun top yekün mücadele olduğu düşüncesine getirir. Başta Mısır, Suriye ve Ürdün olmak üzere Arap Ülkeleri yeni bir savaş için hazırlık yapmaya başlarlar. 6 Ekim 1973 günü işgal ettiği topraklardan çıkması için Mısır ve Suriye ittifakının İsrail’e saldırması üzerine başlayan Yom Kippur savaşında Amerika ve İngiltere başta olmak üzere Batılı ülkelerin İsrail’i desteklemesi üzerine Arap liderlerle görüşen Kral Faysal, İsrail destekçilerine petrol ambargosu başlattı. Bu ambargo sonrası büyük bir enerji krizi yaşandı ve dönemin Amerikan Dışişleri Bakanı Henry Kissinger, Kral Faysal’ı kararından vazgeçirmek için Suudi Arabistan’a ziyarette bulunmuştur. Kissinger hatıratında Suudi Arabistan’a yaptığı ziyareti şu cümlelerle anlatır:
“Kral Faysal oldukça sinirli görünüyordu, aramızda bir diyalog başlayabilmesi ümidiyle esprili bir dille ona; ‘Uçağımın yakıtı bitti, uçağın deposunu doldurmak için emir verirseniz, uluslararası fiyatından ücretini vermeye hazırız.’
Kral gülümsemedi, kafasını yukarıya kaldırarak sert bir şekilde bana şunları söyledi: ‘Ben yaşlı bir adamım, ölmeden önceki tek dileğim Mescid-i Aksâ’da iki rekat namaz kılmaktır! Sen bu konuda bana yardımcı olabilir misin?”
Anlaşma ve geri adım atma tekliflerini reddeden Faysal bin Abdülaziz, Kissinger’dan gelen ‘petrol kuyularınızı bombalarız’ tehdidi üzerine verdiği cevapla Amerika’ya kafa tutan ilk Arap lider olarak tarihe geçti.
Faysal şöyle demişti:

“Petrol kuyularını bombalayabilirsiniz, biz ve atalarımız hurma ve deve sütüyle yaşıyorduk; yine öyle yaşayabiliriz ama siz artık petrolsüz yaşayamazsınız.”⁵

Suikasti

Kral Faysal bin Abdülaziz, dünyada büyük ses getiren petrol ambargosu çıkışından 2 yıl sonra 25 Mart 1975 günü öğrenimini Amerika’da gören ve Amerika’dan yeni dönen yeğeni tarafından Riyad’daki sarayında yakın mesafeden başından vurularak öldürülmüştür.. Kendi ismini taşıyan yeğeni Faysal bin Musad’ın akli dengesinin yerinde olmadığı iddia edilse de hastane raporuyla bu durumun yalanlanması ve tepkilerin dinmemesi üzerine idam edilmiş ve Kral Faysal’ın ardından yerine kardeşi Halid bin Abdülaziz geçmiştir.Kral Faysal’ın imza attığı bütün dış politika hamleleri değiştirilmiş ve bugünlere kadar gelinmiştir.

1. ‘The Kings of the Kingdom’ ︎
2. ‘The Saudi Arabian council of ministry’ ︎
3. ‘The Consolidation of the Ruling Class and the New Elites in Saudi Arabia’ ︎
4. http://www.derındusunce.org/2015/07/29/kralfaysal-kuduskonuşması ︎
5. ‘Ömer Aymalı, Kral Faysal’ın Amerika’ya petrol resti’ ︎

The post Faysal Bin Abdulaziz Âl-i Suud first appeared on Yeryüzü Akademisi.